Guideboksförfattaren: ”Cypern är mer avslappnat – Sverige är för uppstyrt” – Här är hans bästa vandringstips

 

Greekradiofl.com möter Mats Randow, författare och vandringsentusiast med stark koppling till Medelhavet. Sedan sitt första besök på Cypern har han tillbringat långa perioder på ön i samband med arbetet med sina guideböcker.

Han delar med sig av sina erfarenheter av vardagslivet, naturen, maten och vintraditionerna och berättar hur vandring ger en djupare förståelse för Cyperns kultur, historia och människor. Samtidigt jämför han sina upplevelser från Cypern med tiden på Lesbos, där han tidigare varit verksam som vandringsledare.

Hur länge har du bott på Cypern, och vad var det som lockade dig att flytta hit?

Jag kom till Cypern för första gången några dagar efter nyår 2020, precis före pandemin bröt ut. Anledningen var helt enkelt att jag skulle påbörja fältarbetet med guideboken om Cypern. Pandemin avbröt det arbetet och jag åkte tillbaka till Göteborg. Jag var tillbaka så snart restriktionerna tillät och har tillbringat först och främst vintrarna på Cypern som så kallad långliggare eller longstay samtidigt som jag arbetade med guideboken.

Hur skulle du beskriva livsstilen och vardagen jämfört med Sverige?

Cypern är mer tillbakalutat och avslappnat där man enkelt uttryckt tar viss ordning och reda med en nypa salt. I Sverige är det mer uppstyrt av den saken så känslan är att det nästan blir överdrivet, men skönt när man kommer hem. Jag uppfattar också att man tar sig tid med att umgås och bry sig om varandra lite mer på Cypern. Ta söndagseftermiddagen som exempel med stora sällskap med en långlunch på en taverna. En social tillställning med hela familjen över generationsgränserna där även vänner är välkomna. I Sverige hinner vi som bäst med en AW som det kallas med kollegorna. Det är inget fel på något av de, men jag uppfattar det som att vi är mer självupptagna i Sverige.

Finns det några nackdelar med att bo på Cypern som du tycker svenskar bör känna till?

Egentligen inte tycker jag, mer än att det är längre ifrån familj och vänner i Sverige. Det kan bli mer komplicerat med myndighetskontakt och liknande eftersom man inte alltid vet hur det fungerar innan man lär sig. Man får ta hjälp och också ha tålamod. Klimatet kan vara en nackdel på högsommaren när värmeböljor drar över ön. Hettan kan vara respektlöst obarmhärtig.

Vandring och mat hänger ofta ihop – finns det någon cypriotisk rätt eller produkt du förknippar särskilt med dina turer?

Där har vi också olika traditioner. I Sverige lagar man gärna mat över öppen eld på vandringsturen. Det är livsfarligt och olagligt på Cypern eftersom brandrisken är extremt hög. På Cypern gör jag som lokalborna och har en matsäck som är färdig att ätas direkt. Den består av frukt och energirik snacks. Likt cyprioterna tycker jag också om att avsluta på en taverna i en lantlig by.

Cypern har en rik vintradition. Har du provat några lokala viner som imponerade på dig;

Absolut. Cypern har en lång tradition och utmärkta viner av bra kvalitet. Där måste jag lyfta de inhemska druvorna. Maratheftiko, den blodröda mycket gamla druvsorten är en favorit och druvan Xynisteri som säkerligen är den vanligaste vita på Cypern. Dessertvinet Commandaria får man inte heller glömma, en söt bit av öns historia. Det sägs vara världens äldsta vin med traditioner till korsfararnas tid på 1100-talet och möjligen mycket äldre än så.

Hur kom idén till boken? Var det en personlig passion för vandring, eller ville du visa en annan sida av Cypern;

Idén kommer först ifrån mitt bokförlag Vildmarksbiblioteket som jag samarbetar med. Jag såg direkt idén som mycket inspirerande på en för mig ny ö i Medelhavet. Om du vill upptäcka en annan sida av en välutvecklad turistö som Cypern är vandring ett utmärkt sätt. Långsamheten gör att du hinner se och upptäcka sidor som den traditionella turisten inte gör. Du når platser som har unik natur, kommer till gamla byar med historia, möte med människor och kultur. Att skriva om detta tycker jag är roligt och att få ge inspiration till andra att upptäcka.

Finns det någon särskild plats eller rutt på Cypern som betyder extra mycket för dig?

Det är en vanlig fråga jag får som samtidigt är svår att svara på eftersom jag tycker om så många platser. Cypern har en variation som jag gillar från de vackra stränderna ända upp till utsikten på Olymposbergets sluttningar. När jag tänker mer på frågan kan jag gärna lyfta fram det bredare området på Akamashalvön som jag tycker mycket om. Som en enskild vandringstur tänker jag nog mer på berget Madari i Troodosbergen med härliga stigar i djupa skogar och fina utsiktsplatser.

Om du fick beskriva Cypern med tre ord – vilka skulle det vara?

Nu tänker jag snabbt och spontant. Kristallklart badvatten, lång historia och solsken. Förlåt mig, men det blev fem ord.

Vilka råd skulle du ge till någon som vill upptäcka Cypern till fots för första gången?

Är det högsommar? Var försiktig med värmen och ta dig upp på Troodos högsta höjder. Regnar och blåser det? Undvik raviner och branta bergssidor. Stora som små sten kan falla ner. Läs också på lite om turen så du vet vad som förväntas. Kontrollera höjdskillnader och svårighetsgrad, hur lång turen är och ungefär vilket underlag stigarna har. Beräkna god tid och undvik att avvika från leden. Använd en kartapp som fungerar med din gps i telefonen.

Du har även skrivit om Lesbos – vad fick dig att intressera dig för den ön?

Jag lockades dit av en vän 2016 och fann en mycket vacker ö med fina och lättillgängliga vandringsleder. Jag blev kvar på Lesbos i drygt två år som vandringsledare. Då väcktes också idén om en guidebok för Lesbos när jag fick kontakt med mitt bokförlag, Vildmarksbiblioteket. Detta eftersom jag samlat på mig mycket information om lederna och utflyktsmålen på ön.

Vilka likheter och skillnader ser du mellan Lesbos och Cypern, när det gäller natur, kultur och människor?

Likheterna är många som den varierande naturen och växterna. Kulturen är väldigt lika med traditioner, ortodoxa kyrkan och maten. Människorna är gästvänliga och pratar samma språk på båda öarna. Med språket kommer man lätt in på skillnader. Cypern är en segregerad ö med turkisktalande cyprioter i norr och grektalande cyprioter i söder. På något vis känns Cypern närmare Europa trots att det geografiskt ligger längre bort. Det är infrastrukturen som för mig känns närmare. Lesbos är inte lika påverkad av turismen som på Cypern, vilket gör att gamla traditioner känns starkare och charmigare på Lesbos.

Finns det något i Lesbos som du saknar på Cypern eller tvärtom?

Jag älskar den lokalproducerade traditionella maten på Lesbos. Även om pizzan såklart finns på Lesbos, kan jag ibland sakna ett bredare matutbud på Lesbos. Även om traditioner är starka på Cypern kan jag sakna det genuina som finns på Lesbos. Exempelvis på en vandringstur på Cypern saknar jag herdarnas får och getter som går på lösdrift på landsbygden. Egentligen småsaker där båda öarna har sina för- och nackdelar gentemot varandra.      

Interjun har återpublicerats i Cyprkotiska media 

Ypervorioi

Σουηδός συγγραφέας πεζοπορίας:"Στην Κυπρο η τάξη και η οργάνωση αντιμετωπίζονται με μια δόση αλατιού-συναναστρέφονται και νοιάζονται ο ένας για τον άλλον"

Ο Σουηδός συγγραφέας Mats Randow είναι λάτρης της πεζοπορίας και έχει περάσει αρκετούς χειμώνες στην Κύπρο εργαζόμενος πάνω σε έναν ταξιδιωτικό οδηγό αφιερωμένο στα μονοπάτια του νησιού. Με αφετηρία τη Σουηδία και εμπειρίες από τη Λέσβο, έχει γνωρίσει την Κύπρο πέρα από τις παραλίες, μέσα από βουνά, αγροτικά χωριά, ταβέρνες και συναντήσεις με ανθρώπους. Στη συνέντευξη αυτή μιλά για τη ζωή στην Κύπρο, τις διαφορές σε σχέση με τη Σουηδία, την αγάπη του για την πεζοπορία, το φαγητό και το κρασί, καθώς και για την επιθυμία του να αναδείξει μια πιο αργή και αυθεντική πλευρά του νησιού.

Πόσο καιρό ζείτε στην Κύπρο και τι σας προσέλκυσε να μετακομίσετε εδώ;

Ήρθα στην Κύπρο για πρώτη φορά λίγες ημέρες μετά την Πρωτοχρονιά του 2020, ακριβώς πριν ξεσπάσει η πανδημία. Ο λόγος ήταν απλός: θα ξεκινούσα την επιτόπια έρευνα για τον ταξιδιωτικό οδηγό για την Κύπρο. Η πανδημία διέκοψε αυτή τη δουλειά και επέστρεψα στο Γκέτεμποργκ. Επέστρεψα μόλις το επέτρεψαν οι περιορισμοί και έκτοτε περνώ κυρίως τους χειμώνες στην Κύπρο ως λεγόμενος «μακροχρόνιος επισκέπτης» (longstay), ενώ ταυτόχρονα εργαζόμουν πάνω στον οδηγό.

Πώς θα περιγράφατε τον τρόπο ζωής και την καθημερινότητα σε σύγκριση με τη Σουηδία;

Η Κύπρος είναι πιο χαλαρή και ανεπιτήδευτη· με απλά λόγια, η τάξη και η οργάνωση αντιμετωπίζονται με μια δόση αλατιού. Στη Σουηδία τα πράγματα είναι πιο αυστηρά οργανωμένα, σε σημείο που μερικές φορές αυτό μοιάζει υπερβολικό, αν και είναι ευχάριστο όταν επιστρέφεις. Επίσης έχω την αίσθηση ότι στην Κύπρο οι άνθρωποι αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στο να συναναστρέφονται και να νοιάζονται ο ένας για τον άλλον.

Πάρτε για παράδειγμα τα απογεύματα της Κυριακής, με μεγάλες παρέες σε μακρόσυρτα γεύματα σε ταβέρνες. Πρόκειται για κοινωνικές συγκεντρώσεις με όλη την οικογένεια, πέρα από γενιές, όπου είναι καλοδεχούμενοι και φίλοι. Στη Σουηδία, το καλύτερο που συνήθως προλαβαίνουμε είναι ένα λεγόμενο AW με συναδέλφους. Δεν υπάρχει κάτι λάθος σε κανένα από τα δύο, αλλά έχω την αίσθηση ότι στη Σουηδία είμαστε πιο εσωστρεφείς και αυτοαναφορικοί

Υπάρχουν μειονεκτήματα στο να ζει κανείς στην Κύπρο που θα έπρεπε να γνωρίζουν οι Σουηδοί;

Ουσιαστικά όχι, πέρα από το γεγονός ότι βρίσκεσαι πιο μακριά από την οικογένεια και τους φίλους στη Σουηδία. Οι επαφές με τις αρχές και παρόμοια ζητήματα μπορεί να είναι πιο περίπλοκα, καθώς δεν γνωρίζει κανείς πώς λειτουργούν τα πράγματα μέχρι να τα μάθει. Χρειάζεται να ζητάς βοήθεια και να έχεις υπομονή. Το κλίμα μπορεί επίσης να αποτελέσει μειονέκτημα κατά την καρδιά του καλοκαιριού, όταν κύματα καύσωνα σαρώνουν το νησί. Η ζέστη μπορεί να είναι αδυσώπητα ανελέητη.

Η πεζοπορία και το φαγητό συχνά πάνε μαζί – υπάρχει κάποιο κυπριακό πιάτο ή προϊόν που συνδέετε ιδιαίτερα με τις διαδρομές σας;

Και εδώ υπάρχουν διαφορετικές παραδόσεις. Στη Σουηδία συνηθίζεται να μαγειρεύει κανείς πάνω σε ανοιχτή φωτιά κατά τη διάρκεια της πεζοπορίας. Αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο και παράνομο στην Κύπρο, καθώς ο κίνδυνος πυρκαγιάς είναι εξαιρετικά υψηλός. Στην Κύπρο κάνω όπως οι ντόπιοι και έχω μαζί μου φαγητό έτοιμο προς κατανάλωση. Αποτελείται από φρούτα και ενεργειακά σνακ. Όπως και οι Κύπριοι, μου αρέσει επίσης να κλείνω τη μέρα σε μια ταβέρνα σε κάποιο αγροτικό χωριό.

Η Κύπρος έχει πλούσια οινική παράδοση. Έχετε δοκιμάσει κάποια τοπικά κρασιά που σας εντυπωσίασαν;

Απολύτως. Η Κύπρος έχει μακρά παράδοση και εξαιρετικά κρασιά υψηλής ποιότητας. Οπωσδήποτε πρέπει να αναφέρω τις ντόπιες ποικιλίες. Το Μαραθεύτικο, μια πολύ παλιά, βαθυκόκκινη ποικιλία, είναι από τις αγαπημένες μου, όπως και η ποικιλία Ξυνιστέρι, που είναι ίσως η πιο συνηθισμένη λευκή ποικιλία στην Κύπρο. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε το γλυκό κρασί Κουμανδαρία, ένα γλυκό κομμάτι της ιστορίας του νησιού. Λέγεται ότι είναι το αρχαιότερο κρασί στον κόσμο, με παράδοση που φτάνει στην εποχή των Σταυροφόρων τον 12ο αιώνα, και πιθανώς πολύ παλαιότερη.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το βιβλίο; Ήταν προσωπικό πάθος για την πεζοπορία ή θέλατε να δείξετε μια άλλη πλευρά της Κύπρου;

Η ιδέα προήλθε αρχικά από τον εκδοτικό μου οίκο, το Vildmarksbiblioteket, με τον οποίο συνεργάζομαι. Τη βρήκα αμέσως πολύ εμπνευσμένη, σε ένα για μένα νέο νησί της Μεσογείου. Αν θέλει κανείς να ανακαλύψει μια άλλη πλευρά ενός ιδιαίτερα ανεπτυγμένου τουριστικού νησιού όπως η Κύπρος, η πεζοπορία είναι ένας εξαιρετικός τρόπος. Ο αργός ρυθμός σου επιτρέπει να δεις και να ανακαλύψεις πράγματα που ο παραδοσιακός τουρίστας δεν προλαβαίνει. Φτάνεις σε περιοχές με μοναδική φύση, σε παλιά χωριά με ιστορία, σε συναντήσεις με ανθρώπους και πολιτισμό. Μου αρέσει να γράφω γι’ αυτά και να δίνω έμπνευση και σε άλλους να τα ανακαλύψουν.

Υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο μέρος ή διαδρομή στην Κύπρο που σημαίνει κάτι ιδιαίτερο για εσάς;

Είναι μια ερώτηση που μου γίνεται συχνά και είναι ταυτόχρονα δύσκολη, γιατί μου αρέσουν τόσα πολλά μέρη. Η Κύπρος έχει μια ποικιλία που μου αρέσει, από τις όμορφες παραλίες μέχρι τη θέα από τις πλαγιές του Όλυμπου. Αν το σκεφτώ περισσότερο, θα ανέφερα ευχαρίστως τη ευρύτερη περιοχή της χερσονήσου του Ακάμα, που μου αρέσει πολύ. Ως μεμονωμένη πεζοπορική διαδρομή, θα επέλεγα μάλλον το όρος Μαδάρι στα βουνά του Τροόδους, με υπέροχα μονοπάτια μέσα σε πυκνά δάση και όμορφα σημεία θέας.

Αν έπρεπε να περιγράψετε την Κύπρο με τρεις λέξεις – ποιες θα ήταν;

Τώρα σκέφτομαι γρήγορα και αυθόρμητα. Κρυστάλλινα νερά, μακρά ιστορία και ηλιοφάνεια. Συγγνώμη, αλλά έγιναν πέντε λέξεις.

Τι συμβουλές θα δίνατε σε κάποιον που θέλει να ανακαλύψει την Κύπρο με τα πόδια για πρώτη φορά;

Είναι κατακαλόκαιρο; Να είστε προσεκτικοί με τη ζέστη και να ανεβείτε στα υψηλότερα σημεία του Τροόδους. Βρέχει και φυσάει; Αποφύγετε φαράγγια και απότομες πλαγιές. Μικρές και μεγάλες πέτρες μπορεί να πέσουν. Διαβάστε επίσης λίγα πράγματα για τη διαδρομή, ώστε να ξέρετε τι να περιμένετε. Ελέγξτε τις υψομετρικές διαφορές και τον βαθμό δυσκολίας, το μήκος της διαδρομής και το είδος του εδάφους στα μονοπάτια. Υπολογίστε άφθονο χρόνο και αποφύγετε να αποκλίνετε από τη διαδρομή. Χρησιμοποιήστε μια εφαρμογή χαρτών που λειτουργεί με το GPS του τηλεφώνου σας.

Έχετε γράψει επίσης για τη Λέσβο. Tι σας έκανε να ενδιαφερθείτε για αυτό το νησί;

Με προσέλκυσε εκεί ένας φίλος το 2016 και ανακάλυψα ένα πολύ όμορφο νησί με ωραία και εύκολα προσβάσιμα μονοπάτια πεζοπορίας. Παρέμεινα στη Λέσβο για λίγο περισσότερο από δύο χρόνια ως οδηγός πεζοπορίας. Εκεί γεννήθηκε και η ιδέα για έναν οδηγό για τη Λέσβο, όταν ήρθα σε επαφή με τον εκδοτικό μου οίκο, το Vildmarksbiblioteket, καθώς είχα συγκεντρώσει πολλές πληροφορίες για τα μονοπάτια και τους προορισμούς του νησιού.

Ποιες ομοιότητες και διαφορές βλέπετε μεταξύ Λέσβου και Κύπρου, όσον αφορά τη φύση, τον πολιτισμό και τους ανθρώπους;

Οι ομοιότητες είναι πολλές, όπως η ποικιλόμορφη φύση και η βλάστηση. Ο πολιτισμός είναι πολύ παρόμοιος, με τις παραδόσεις, την Ορθόδοξη Εκκλησία και το φαγητό. Οι άνθρωποι είναι φιλόξενοι και μιλούν την ίδια γλώσσα και στα δύο νησιά. Μέσα από τη γλώσσα αναδεικνύονται εύκολα και οι διαφορές. Η Κύπρος είναι ένα διαιρεμένο νησί, με τουρκόφωνους Κυπρίους στον βορρά ( κατεχόμενα) και ελληνοφωνους Κυπρίους στον νότο. Κατά κάποιον τρόπο, η Κύπρος μου φαίνεται πιο κοντά στην Ευρώπη, παρότι γεωγραφικά βρίσκεται πιο μακριά. Αυτό οφείλεται στην υποδομή, η οποία μου δίνει αυτή την αίσθηση. Η Λέσβος δεν έχει επηρεαστεί από τον τουρισμό στον ίδιο βαθμό όπως η Κύπρος, γεγονός που κάνει τις παλιές παραδόσεις να φαίνονται πιο ζωντανές και γοητευτικές.

Υπάρχει κάτι στη Λέσβο που σας λείπει στην Κύπρο ή το αντίστροφο?

Λατρεύω το τοπικά παραγόμενο, παραδοσιακό φαγητό στη Λέσβο. Αν και φυσικά η πίτσα υπάρχει και στη Λέσβο, μερικές φορές μου λείπει μια πιο ευρεία γκάμα φαγητού εκεί. Παρότι οι παραδόσεις είναι ισχυρές στην Κύπρο, μπορώ να μου λείπει το πιο αυθεντικό στοιχείο που υπάρχει στη Λέσβο. Για παράδειγμα, σε μια πεζοπορία στην Κύπρο μου λείπουν τα κοπάδια με τα πρόβατα και τις κατσίκες των βοσκών που κινούνται ελεύθερα στην ύπαιθρο. Στην ουσία πρόκειται για μικρά πράγματα, όπου και τα δύο νησιά έχουν τα δικά τους πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα σε σχέση μεταξύ τους.

Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε σε Κυπριακό ΜΜΕ

Συντακτική ομάδα