Στις 10 Αυγούστου 1958, η σουηδική εφημερίδα Aftonbladet δημοσίευσε ρεπορτάζ της Barbro Karabuda από την Κύπρο. Ήταν σχεδόν 16 χρόνια πριν από την τουρκική εισβολή της 20ής Ιουλίου 1974. Ήδη τότε, η εφημερίδα κατέγραφε ανοιχτά αιτήματα για τη διχοτόμηση του νησιού.
Στο δημοσίευμα παρατίθενται τα λόγια του Τουρκοκύπριου ηγέτη δρος Κιουτσούκ:
«Η διχοτόμηση θα γίνει! Το λέει ο Μεντερές! Διχοτόμηση ή θάνατος!»
Η αναφορά στον Μεντερές συνοδεύεται από μια ακόμη φράση, την οποία η ανταποκρίτρια αποδίδει στους Τουρκοκυπρίους:
«Η Τουρκία περιμένει να κάνουμε το καθήκον μας».
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν όσα γράφει για τα μικρά παιδιά:
«Τα μικρά παιδιά των Τούρκων έχουν μάθει να προφέρουν τη λέξη “taksim” πριν ακόμη από τις λέξεις μαμά και μπαμπά».
Το «taksim» σημαίνει διχοτόμηση. Η δημοσιογράφος το περιγράφει ως τον «τελικό και απόλυτο στόχο» των Τουρκοκυπρίων. Σύμφωνα με το ίδιο το ρεπορτάζ, το αίτημα της διχοτόμησης είχε φτάσει ακόμη και στα μικρότερα παιδιά.
Αυτά δημοσιεύονταν στον σουηδικό Τύπο ήδη το 1958. Το αίτημα για τη διαίρεση της Κύπρου διατυπωνόταν ανοιχτά πολύ πριν από την εισβολή του 1974.
ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ — το απόλυτο αίτημα των Τουρκοκυπρίων
Εκεχειρία — αλλά για πόσο;
Της Barbro Karabuda
Μια πολύ μικρή νότα αισιοδοξίας μπορεί κανείς να διακρίνει στις τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο. Όχι ακόμη αισιοδοξία για μια λύση του προβλήματος του νησιού, αλλά μια ελπίδα ότι τώρα θα μπει τέλος στις δολοφονίες των τελευταίων επτά εβδομάδων, στη διάρκεια των οποίων σκοτώθηκαν περισσότεροι από 120 Τούρκοι και Έλληνες, τραυματίστηκαν αρκετές εκατοντάδες και κάηκαν πάρα πολλά σπίτια. Η ελληνική τρομοκρατική οργάνωση ΕΟΚΑ έχει κηρύξει εκεχειρία και η τουρκική αντίστοιχή της, η ΤΜΤ, η οποία είναι αμυντική οργάνωση, θεωρεί φυσικό να σταματήσουν τα αντίποινα, εφόσον οι Έλληνες σταματήσουν τις βίαιες ενέργειές τους. Έλληνες και Τούρκοι προσπαθούν λοιπόν να παραμείνουν ήρεμοι, περιμένοντας να τερματιστεί η διένεξη στο νησί, κάτι που για τους Έλληνες μπορεί να σημαίνει μόνο ότι η Κύπρος θα περιέλθει στην Ελλάδα και για τους Τούρκους μόνο ότι το νησί θα διχοτομηθεί.
«Taksim! Ya taksim ya ölum!» Διχοτόμηση! Διχοτόμηση ή θάνατος! Τα μικρά παιδιά των Τούρκων έχουν μάθει να προφέρουν τη λέξη «taksim» πριν ακόμη από τις λέξεις μαμά και μπαμπά. Το «taksim» είναι ο τελικός και απόλυτος στόχος των Τουρκοκυπρίων· κάθε Τούρκος είναι έτοιμος να πεθάνει για αυτό που θεωρεί δικαίωμά του.
Μόνο μίσος
Όταν επισκέφθηκα για πρώτη φορά την Κύπρο, ήταν πριν από την 1η Απριλίου 1955, όταν άρχισε η λεγόμενη περίοδος της τρομοκρατίας, δεν είχα καθόλου την αίσθηση ότι αυτός ο όμορφος και φιλόξενος τόπος κατοικούνταν από διαφορετικές εθνότητες. Θυμάμαι πώς, μεταξύ άλλων, στην τουρκική πόλη Λεύκα, είδαμε αποδείξεις του πόσο καλά τα πήγαιναν μεταξύ τους οι διαφορετικοί πληθυσμοί. Οι ελληνικές οικογένειες που αποτελούσαν μειονότητα μιλούσαν τουρκικά, συναναστρέφονταν τους Τούρκους, έτρωγαν, τραγουδούσαν και διασκέδαζαν μαζί τους. Το ίδιο συνέβαινε με τις τουρκικές μειονότητες στις ελληνικές πόλεις. Σχεδόν ολόκληρος ο πληθυσμός του νησιού μιλούσε αγγλικά, ελληνικά και τουρκικά, και χρησιμοποιούσε και τις τρεις γλώσσες. Φέτος, όταν επέστρεψα σε αυτή την Κύπρο, με ένα από τα ωραιότερα φυσικά τοπία που έχω αντικρίσει, συγκλονίστηκα. Ανάμεσα στις τρεις εθνότητες του νησιού υπάρχει πλέον μόνο μίσος, ένα μίσος που γεννήθηκε στις κυβερνήσεις της Αθήνας, της Άγκυρας και του Λονδίνου.
Ο Θεός έχει πραγματικά δημιουργήσει την Κύπρο ως έναν υπέροχα όμορφο τόπο, ένα από τα πιο καταπράσινα και γαλήνια τοπία που μπορεί να βρει κανείς. Το κλίμα είναι ευχάριστο. Βοσκοί περιδιαβαίνουν αργά τα λιβάδια, κάποιος με ένα νεογέννητο αρνάκι να κρέμεται και να λικνίζεται κάτω από το μπράτσο του. Δύσκολα συγχωρεί κανείς τις ανθρώπινες φιλοδοξίες και τις παρεξηγήσεις για την κόλαση στην οποία έχει μετατραπεί το νησί. Ο βοσκός με το μαύρο σαρίκι είναι Έλληνας, εκείνος με το λευκό είναι Τούρκος, και δεν τους βλέπει κανείς μαζί στην ύπαιθρο. Δεν καταδέχονται πλέον να μιλήσουν άλλη γλώσσα πέρα από τη δική τους μητρική. Το νησί δεν έχει χωριστεί σύμφωνα με την επιθυμία των Τούρκων, όμως η Κύπρος είναι κατακερματισμένη σε μικρά τμήματα, ώστε κάθε επαφή μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων έχει διακοπεί. Όταν αίρεται η απαγόρευση κυκλοφορίας, τουρκικά και ελληνικά λεωφορεία κυκλοφορούν εδώ και καιρό το ένα δίπλα στο άλλο· οι δύο εθνότητες έχουν τα δικά τους ταξί. Δεν ψωνίζουν στα καταστήματα ο ένας του άλλου και δεν μιλούν μεταξύ τους, παρά μόνο όταν είναι απαραίτητο. Πόλεις και χωριά είναι χωρισμένα σε ελληνικά και τουρκικά τμήματα.
Τρία ασυμβίβαστα αιτήματα
Το Κυπριακό είναι ένα από τα πιο δυσεπίλυτα πολιτικά προβλήματα. Τρεις χώρες, όλες μέλη του Ατλαντικού Συμφώνου, παίζουν τους πρωταγωνιστικούς ρόλους σε αυτή τη σύγκρουση. Σε γενικές γραμμές, οι απόψεις των τριών εθνοτήτων για την Κύπρο μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:
- Ο ελληνικός πληθυσμός απαιτεί να αποκτήσει αυτοκυβέρνηση, κάτι που συνεπάγεται επίσης ότι το νησί θα ανήκει στην Ελλάδα.
- Ο τουρκικός πληθυσμός φοβάται ότι αυτό θα σήμαινε πλήρη απώλεια της ελευθερίας και ότι η μειονότητα θα υφίστατο κακομεταχείριση, ύστερα από το απερίγραπτο μίσος που έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στις δύο πληθυσμιακές ομάδες.
- Η Μεγάλη Βρετανία, από την πλευρά της, αναγνωρίζει δικαιολογημένα τη στρατηγική σημασία της θέσης της Κύπρου.
Οι Έλληνες αποτελούν τους 400.000 από τους 550.000 κατοίκους του νησιού. Ανήκουν, επομένως, στην πλειονότητα και δεν έχουν τίποτε να χάσουν, όποια απόφαση κι αν ληφθεί στο Λονδίνο. Το 40% της έκτασης ανήκει στους Τούρκους, το 10% στη Μεγάλη Βρετανία και το υπόλοιπο στους Έλληνες. Η Κύπρος κυβερνήθηκε από την Τουρκία επί 300 χρόνια και από τη Μεγάλη Βρετανία επί 77 χρόνια.
Δρ Μικρός
Μεταξύ των Τούρκων της Κύπρου δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για το «taksim». Είναι πεπεισμένοι ότι θα νικήσουν, αν όχι αμέσως, τότε ύστερα από έναν πόλεμο. Πιστεύουν ολόψυχα στον ηγέτη τους, τον δρα Κιουτσούκ — δρα Μικρό — όταν τους διαβεβαιώνει ότι δεν χρειάζεται να ανησυχούν: «Η διχοτόμηση θα γίνει! Το λέει ο Μεντερές! Διχοτόμηση ή θάνατος!» Και αν κάποιος Τούρκος θελήσει παρ’ όλα αυτά να εγκαταλείψει το νησί, όπου έζησε μια τόσο ταραγμένη ζωή, τότε η μεγαλύτερη επιθυμία του, το μεγάλο του όνειρο, είναι η Τουρκία. Η τουρκική κυβέρνηση, όμως, φροντίζει να μη χορηγούνται τουρκικά διαβατήρια στους Τουρκοκυπρίους, οι οποίοι σήμερα διαθέτουν βρετανικά, καθώς αυτό θα μπορούσε να επιφέρει σημαντική μείωση της τουρκικής μειονότητας στην Κύπρο και, ταυτόχρονα, ακόμη μικρότερη πιθανότητα μελλοντικής διχοτόμησης του νησιού.
«Η Τουρκία περιμένει να κάνουμε το καθήκον μας», λένε οι Τούρκοι της Κύπρου και ορκίζονται ότι θα συνεχίσουν να υπερασπίζονται τον εαυτό τους και το δίκιο τους.
Οι Έλληνες δεν θέλουν να πάρουν στα σοβαρά τους Τούρκους. Αντιμετωπίζουν περιφρονητικά τον αγώνα τους. Έχουν ήδη αρκετά προβλήματα με τους Άγγλους και θεωρούν ότι το Κυπριακό δεν είναι στην πραγματικότητα καθόλου περίπλοκο. Αρκεί να εισακουστεί η επιθυμία της πλειονότητας και το πρόβλημα θα λυθεί.
Πολιτική και θρησκεία
Είναι δύσκολο να αποκτήσει κανείς σαφή εικόνα για τους Έλληνες. Είναι και οι ίδιοι χωρισμένοι σε δύο μεγάλες ομάδες: το 60% του ελληνικού πληθυσμού της Κύπρου ανήκει στο κομμουνιστικό κόμμα ΑΚΕΛ και το υπόλοιπο στο εθνικιστικό κόμμα ΕΟΚΑ. Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος κατόρθωσε να πείσει τον προηγούμενο κυβερνήτη της Κύπρου, Χάρντινγκ, να απαγορεύσει το ΑΚΕΛ, απαγόρευση που, ωστόσο, ήρε ο σημερινός κυβερνήτης Χιου Φουτ. Η πολιτική και η θρησκεία έχουν γίνει ένα και το αυτό για τον Έλληνα της Κύπρου· η Εκκλησία είναι εκείνη που καθορίζει τα συναισθήματα και τις σκέψεις του. Οι άνδρες της ΕΟΚΑ φωνάζουν ζητώντας τον Μακάριο και οι μαθητές φορούν τη φωτογραφία του στερεωμένη με παραμάνα στο στήθος.
Στα μικτά χωριά επικρατεί τρομακτική ένταση. Πρέπει πάντοτε κάποιοι άνδρες να ξενυχτούν και να αγρυπνούν. Αυτό έχει κάνει τους ανθρώπους νευρικούς, και η τουρκική νεολαία έχει αποφασίσει να αγωνιστεί για ένα πιο ήρεμο μέλλον, για την ελευθερία, ακόμη κι αν χρειαστεί να πεθάνει γι’ αυτήν.
Μέσα στα τείχη της Αμμοχώστου βρίσκονται οι τουρκικές συνοικίες. Εκεί συνάντησα επίσης έναν Τούρκο παντρεμένο με Ελληνίδα. Η σύζυγός του έχει γίνει Τουρκάλα και έχει ασπαστεί τον μωαμεθανισμό, αλλά παρ’ όλα αυτά ήταν δύσκολο να γίνει αποδεκτός ο γάμος από την τουρκική οικογένεια. Πέρασαν δέκα χρόνια προτού έστω και ένας συγγενής επισκεφθεί το σπίτι τους, και οι Έλληνες ήταν εκείνοι που ήρθαν πρώτοι. Η οικογένεια έχει μια δωδεκάχρονη κόρη που κλαίει τα βράδια, όχι από φόβο για το σκοτάδι, αλλά από τρόμο μήπως οι Έλληνες και οι Τούρκοι έρθουν ανά πάσα στιγμή.
Διαφημιστική εκστρατεία
Κατά τα άλλα, οι Τούρκοι λένε ότι αποδέχονται να παντρευτεί ένας άνδρας ξένη γυναίκα, όχι όμως το αντίστροφο, επειδή η μειονότητα δεν πρέπει να μειωθεί. Το 1700, το 55% του πληθυσμού της Κύπρου ήταν τουρκικό και το 45% ελληνικό. Μετά το 1878, όταν κατέρρευσε η οθωμανική εξουσία, οι Έλληνες ιερείς έκαναν μια διαφημιστική εκστρατεία μεταξύ των μωαμεθανών και κατόρθωσαν να πείσουν πολλούς να αλλάξουν θρησκεία. Το 1891, το 76% του πληθυσμού του νησιού ήταν ελληνικό και το 23% τουρκικό.
Δεν υπάρχει ούτε ένα χωριό, ούτε μία πόλη στην Κύπρο που να μην έχει να διηγηθεί αιματοβαμμένες ιστορίες από τα τελευταία χρόνια ή τους τελευταίους μήνες. Στα ταξίδια μου από τη μια άκρη της Κύπρου στην άλλη, ήρθα σε επαφή με έναν ανησυχητικά μεγάλο αριθμό χηρών και παιδιών που είχαν χάσει τον πατέρα τους.
Επίθεση
Στην Κύπρο κανείς δεν είναι βέβαιος για την ίδια του τη ζωή. Δεχθήκαμε και εμείς οι ίδιοι επίθεση από την ΕΟΚΑ, η οποία θα μπορούσε να είχε χειρότερη κατάληξη για εμάς, όταν διασχίζαμε νύχτα, μαζί με τον Τούρκο ηγέτη Κιουτσούκ, τα βουνά της Πάφου, όπου βρίσκεται το αρχηγείο της ΕΟΚΑ. Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα αν ο ηγέτης Γρίβας βρίσκεται ψηλά στα βουνά της Πάφου ή στην Αθήνα.
Ήμασταν προσκεκλημένοι να συνοδεύσουμε τον Βρετανό κυβερνήτη της Κύπρου, σερ Χιου Φουτ, στις περιοδείες καλής θέλησής του από τη Λευκωσία προς τις βρετανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις του νησιού. Αυτές οι περιοδείες πρέπει πάντοτε να πραγματοποιούνται με άκρα μυστικότητα, ώστε να αποφεύγονται επιθέσεις από τον κυπριακό πληθυσμό.
Τώρα, όπως προαναφέρθηκε, η ΕΟΚΑ έχει υποσχεθεί ηρεμία προς το παρόν και, μαζί με τους Τούρκους, θεωρεί ότι είναι η σειρά των Άγγλων να δράσουν και να βάλουν τέλος στη σύγκρουση για την Κύπρο. Ωστόσο, μια λύση του Κυπριακού δεν μπορεί ποτέ να γίνει δεκτή με χαρά και από τους Έλληνες και από τους Τούρκους.
Inga kommentarer:
Skicka en kommentar