Σουηδική εφημερίδα στην Κύπρο το 1958: Ο Κιουτσούκ απαιτούσε «διχοτόμηση ή θάνατο» — τα παιδιά μάθαιναν «taksim» πριν από «μαμά»

 

Στις 10 Αυγούστου 1958, η σουηδική εφημερίδα Aftonbladet δημοσίευσε ρεπορτάζ της Barbro Karabuda από την Κύπρο. Ήταν σχεδόν 16 χρόνια πριν από την τουρκική εισβολή της 20ής Ιουλίου 1974. Ήδη τότε, η εφημερίδα κατέγραφε ανοιχτά αιτήματα για τη διχοτόμηση του νησιού.

Στο δημοσίευμα παρατίθενται τα λόγια του Τουρκοκύπριου ηγέτη δρος Κιουτσούκ:

«Η διχοτόμηση θα γίνει! Το λέει ο Μεντερές! Διχοτόμηση ή θάνατος!»

Η αναφορά στον Μεντερές συνοδεύεται από μια ακόμη φράση, την οποία η ανταποκρίτρια αποδίδει στους Τουρκοκυπρίους:

«Η Τουρκία περιμένει να κάνουμε το καθήκον μας».

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν όσα γράφει για τα μικρά παιδιά:

«Τα μικρά παιδιά των Τούρκων έχουν μάθει να προφέρουν τη λέξη “taksim” πριν ακόμη από τις λέξεις μαμά και μπαμπά».

Το «taksim» σημαίνει διχοτόμηση. Η δημοσιογράφος το περιγράφει ως τον «τελικό και απόλυτο στόχο» των Τουρκοκυπρίων. Σύμφωνα με το ίδιο το ρεπορτάζ, το αίτημα της διχοτόμησης είχε φτάσει ακόμη και στα μικρότερα παιδιά.

Αυτά δημοσιεύονταν στον σουηδικό Τύπο ήδη το 1958. Το αίτημα για τη διαίρεση της Κύπρου διατυπωνόταν ανοιχτά πολύ πριν από την εισβολή του 1974. 

ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ — το απόλυτο αίτημα των Τουρκοκυπρίων

Εκεχειρία — αλλά για πόσο;

Της Barbro Karabuda

Μια πολύ μικρή νότα αισιοδοξίας μπορεί κανείς να διακρίνει στις τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο. Όχι ακόμη αισιοδοξία για μια λύση του προβλήματος του νησιού, αλλά μια ελπίδα ότι τώρα θα μπει τέλος στις δολοφονίες των τελευταίων επτά εβδομάδων, στη διάρκεια των οποίων σκοτώθηκαν περισσότεροι από 120 Τούρκοι και Έλληνες, τραυματίστηκαν αρκετές εκατοντάδες και κάηκαν πάρα πολλά σπίτια. Η ελληνική τρομοκρατική οργάνωση ΕΟΚΑ έχει κηρύξει εκεχειρία και η τουρκική αντίστοιχή της, η ΤΜΤ, η οποία είναι αμυντική οργάνωση, θεωρεί φυσικό να σταματήσουν τα αντίποινα, εφόσον οι Έλληνες σταματήσουν τις βίαιες ενέργειές τους. Έλληνες και Τούρκοι προσπαθούν λοιπόν να παραμείνουν ήρεμοι, περιμένοντας να τερματιστεί η διένεξη στο νησί, κάτι που για τους Έλληνες μπορεί να σημαίνει μόνο ότι η Κύπρος θα περιέλθει στην Ελλάδα και για τους Τούρκους μόνο ότι το νησί θα διχοτομηθεί.

«Taksim! Ya taksim ya ölum!» Διχοτόμηση! Διχοτόμηση ή θάνατος! Τα μικρά παιδιά των Τούρκων έχουν μάθει να προφέρουν τη λέξη «taksim» πριν ακόμη από τις λέξεις μαμά και μπαμπά. Το «taksim» είναι ο τελικός και απόλυτος στόχος των Τουρκοκυπρίων· κάθε Τούρκος είναι έτοιμος να πεθάνει για αυτό που θεωρεί δικαίωμά του.

Μόνο μίσος

Όταν επισκέφθηκα για πρώτη φορά την Κύπρο, ήταν πριν από την 1η Απριλίου 1955, όταν άρχισε η λεγόμενη περίοδος της τρομοκρατίας, δεν είχα καθόλου την αίσθηση ότι αυτός ο όμορφος και φιλόξενος τόπος κατοικούνταν από διαφορετικές εθνότητες. Θυμάμαι πώς, μεταξύ άλλων, στην τουρκική πόλη Λεύκα, είδαμε αποδείξεις του πόσο καλά τα πήγαιναν μεταξύ τους οι διαφορετικοί πληθυσμοί. Οι ελληνικές οικογένειες που αποτελούσαν μειονότητα μιλούσαν τουρκικά, συναναστρέφονταν τους Τούρκους, έτρωγαν, τραγουδούσαν και διασκέδαζαν μαζί τους. Το ίδιο συνέβαινε με τις τουρκικές μειονότητες στις ελληνικές πόλεις. Σχεδόν ολόκληρος ο πληθυσμός του νησιού μιλούσε αγγλικά, ελληνικά και τουρκικά, και χρησιμοποιούσε και τις τρεις γλώσσες. Φέτος, όταν επέστρεψα σε αυτή την Κύπρο, με ένα από τα ωραιότερα φυσικά τοπία που έχω αντικρίσει, συγκλονίστηκα. Ανάμεσα στις τρεις εθνότητες του νησιού υπάρχει πλέον μόνο μίσος, ένα μίσος που γεννήθηκε στις κυβερνήσεις της Αθήνας, της Άγκυρας και του Λονδίνου.

Ο Θεός έχει πραγματικά δημιουργήσει την Κύπρο ως έναν υπέροχα όμορφο τόπο, ένα από τα πιο καταπράσινα και γαλήνια τοπία που μπορεί να βρει κανείς. Το κλίμα είναι ευχάριστο. Βοσκοί περιδιαβαίνουν αργά τα λιβάδια, κάποιος με ένα νεογέννητο αρνάκι να κρέμεται και να λικνίζεται κάτω από το μπράτσο του. Δύσκολα συγχωρεί κανείς τις ανθρώπινες φιλοδοξίες και τις παρεξηγήσεις για την κόλαση στην οποία έχει μετατραπεί το νησί. Ο βοσκός με το μαύρο σαρίκι είναι Έλληνας, εκείνος με το λευκό είναι Τούρκος, και δεν τους βλέπει κανείς μαζί στην ύπαιθρο. Δεν καταδέχονται πλέον να μιλήσουν άλλη γλώσσα πέρα από τη δική τους μητρική. Το νησί δεν έχει χωριστεί σύμφωνα με την επιθυμία των Τούρκων, όμως η Κύπρος είναι κατακερματισμένη σε μικρά τμήματα, ώστε κάθε επαφή μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων έχει διακοπεί. Όταν αίρεται η απαγόρευση κυκλοφορίας, τουρκικά και ελληνικά λεωφορεία κυκλοφορούν εδώ και καιρό το ένα δίπλα στο άλλο· οι δύο εθνότητες έχουν τα δικά τους ταξί. Δεν ψωνίζουν στα καταστήματα ο ένας του άλλου και δεν μιλούν μεταξύ τους, παρά μόνο όταν είναι απαραίτητο. Πόλεις και χωριά είναι χωρισμένα σε ελληνικά και τουρκικά τμήματα.

Τρία ασυμβίβαστα αιτήματα

Το Κυπριακό είναι ένα από τα πιο δυσεπίλυτα πολιτικά προβλήματα. Τρεις χώρες, όλες μέλη του Ατλαντικού Συμφώνου, παίζουν τους πρωταγωνιστικούς ρόλους σε αυτή τη σύγκρουση. Σε γενικές γραμμές, οι απόψεις των τριών εθνοτήτων για την Κύπρο μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

1. Ο ελληνικός πληθυσμός απαιτεί να αποκτήσει αυτοκυβέρνηση, κάτι που συνεπάγεται επίσης ότι το νησί θα ανήκει στην Ελλάδα.
2. Ο τουρκικός πληθυσμός φοβάται ότι αυτό θα σήμαινε πλήρη απώλεια της ελευθερίας και ότι η μειονότητα θα υφίστατο κακομεταχείριση, ύστερα από το απερίγραπτο μίσος που έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στις δύο πληθυσμιακές ομάδες.
3. Η Μεγάλη Βρετανία, από την πλευρά της, αναγνωρίζει δικαιολογημένα τη στρατηγική σημασία της θέσης της Κύπρου.

Οι Έλληνες αποτελούν τους 400.000 από τους 550.000 κατοίκους του νησιού. Ανήκουν, επομένως, στην πλειονότητα και δεν έχουν τίποτε να χάσουν, όποια απόφαση κι αν ληφθεί στο Λονδίνο. Το 40% της έκτασης ανήκει στους Τούρκους, το 10% στη Μεγάλη Βρετανία και το υπόλοιπο στους Έλληνες. Η Κύπρος κυβερνήθηκε από την Τουρκία επί 300 χρόνια και από τη Μεγάλη Βρετανία επί 77 χρόνια.

Δρ Μικρός

Μεταξύ των Τούρκων της Κύπρου δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για το «taksim». Είναι πεπεισμένοι ότι θα νικήσουν, αν όχι αμέσως, τότε ύστερα από έναν πόλεμο. Πιστεύουν ολόψυχα στον ηγέτη τους, τον δρα Κιουτσούκ — δρα Μικρό — όταν τους διαβεβαιώνει ότι δεν χρειάζεται να ανησυχούν: «Η διχοτόμηση θα γίνει! Το λέει ο Μεντερές! Διχοτόμηση ή θάνατος!» Και αν κάποιος Τούρκος θελήσει παρ’ όλα αυτά να εγκαταλείψει το νησί, όπου έζησε μια τόσο ταραγμένη ζωή, τότε η μεγαλύτερη επιθυμία του, το μεγάλο του όνειρο, είναι η Τουρκία. Η τουρκική κυβέρνηση, όμως, φροντίζει να μη χορηγούνται τουρκικά διαβατήρια στους Τουρκοκυπρίους, οι οποίοι σήμερα διαθέτουν βρετανικά, καθώς αυτό θα μπορούσε να επιφέρει σημαντική μείωση της τουρκικής μειονότητας στην Κύπρο και, ταυτόχρονα, ακόμη μικρότερη πιθανότητα μελλοντικής διχοτόμησης του νησιού.

«Η Τουρκία περιμένει να κάνουμε το καθήκον μας», λένε οι Τούρκοι της Κύπρου και ορκίζονται ότι θα συνεχίσουν να υπερασπίζονται τον εαυτό τους και το δίκιο τους.

Οι Έλληνες δεν θέλουν να πάρουν στα σοβαρά τους Τούρκους. Αντιμετωπίζουν περιφρονητικά τον αγώνα τους. Έχουν ήδη αρκετά προβλήματα με τους Άγγλους και θεωρούν ότι το Κυπριακό δεν είναι στην πραγματικότητα καθόλου περίπλοκο. Αρκεί να εισακουστεί η επιθυμία της πλειονότητας και το πρόβλημα θα λυθεί.

Πολιτική και θρησκεία

Είναι δύσκολο να αποκτήσει κανείς σαφή εικόνα για τους Έλληνες. Είναι και οι ίδιοι χωρισμένοι σε δύο μεγάλες ομάδες: το 60% του ελληνικού πληθυσμού της Κύπρου ανήκει στο κομμουνιστικό κόμμα ΑΚΕΛ και το υπόλοιπο στο εθνικιστικό κόμμα ΕΟΚΑ. Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος κατόρθωσε να πείσει τον προηγούμενο κυβερνήτη της Κύπρου, Χάρντινγκ, να απαγορεύσει το ΑΚΕΛ, απαγόρευση που, ωστόσο, ήρε ο σημερινός κυβερνήτης Χιου Φουτ. Η πολιτική και η θρησκεία έχουν γίνει ένα και το αυτό για τον Έλληνα της Κύπρου· η Εκκλησία είναι εκείνη που καθορίζει τα συναισθήματα και τις σκέψεις του. Οι άνδρες της ΕΟΚΑ φωνάζουν ζητώντας τον Μακάριο και οι μαθητές φορούν τη φωτογραφία του στερεωμένη με παραμάνα στο στήθος.

Στα μικτά χωριά επικρατεί τρομακτική ένταση. Πρέπει πάντοτε κάποιοι άνδρες να ξενυχτούν και να αγρυπνούν. Αυτό έχει κάνει τους ανθρώπους νευρικούς, και η τουρκική νεολαία έχει αποφασίσει να αγωνιστεί για ένα πιο ήρεμο μέλλον, για την ελευθερία, ακόμη κι αν χρειαστεί να πεθάνει γι’ αυτήν.

Μέσα στα τείχη της Αμμοχώστου βρίσκονται οι τουρκικές συνοικίες. Εκεί συνάντησα επίσης έναν Τούρκο παντρεμένο με Ελληνίδα. Η σύζυγός του έχει γίνει Τουρκάλα και έχει ασπαστεί τον μωαμεθανισμό, αλλά παρ’ όλα αυτά ήταν δύσκολο να γίνει αποδεκτός ο γάμος από την τουρκική οικογένεια. Πέρασαν δέκα χρόνια προτού έστω και ένας συγγενής επισκεφθεί το σπίτι τους, και οι Έλληνες ήταν εκείνοι που ήρθαν πρώτοι. Η οικογένεια έχει μια δωδεκάχρονη κόρη που κλαίει τα βράδια, όχι από φόβο για το σκοτάδι, αλλά από τρόμο μήπως οι Έλληνες και οι Τούρκοι έρθουν ανά πάσα στιγμή.

Διαφημιστική εκστρατεία

Κατά τα άλλα, οι Τούρκοι λένε ότι αποδέχονται να παντρευτεί ένας άνδρας ξένη γυναίκα, όχι όμως το αντίστροφο, επειδή η μειονότητα δεν πρέπει να μειωθεί. Το 1700, το 55% του πληθυσμού της Κύπρου ήταν τουρκικό και το 45% ελληνικό. Μετά το 1878, όταν κατέρρευσε η οθωμανική εξουσία, οι Έλληνες ιερείς έκαναν μια διαφημιστική εκστρατεία μεταξύ των μωαμεθανών και κατόρθωσαν να πείσουν πολλούς να αλλάξουν θρησκεία. Το 1891, το 76% του πληθυσμού του νησιού ήταν ελληνικό και το 23% τουρκικό.

Δεν υπάρχει ούτε ένα χωριό, ούτε μία πόλη στην Κύπρο που να μην έχει να διηγηθεί αιματοβαμμένες ιστορίες από τα τελευταία χρόνια ή τους τελευταίους μήνες. Στα ταξίδια μου από τη μια άκρη της Κύπρου στην άλλη, ήρθα σε επαφή με έναν ανησυχητικά μεγάλο αριθμό χηρών και παιδιών που είχαν χάσει τον πατέρα τους.

Επίθεση

Στην Κύπρο κανείς δεν είναι βέβαιος για την ίδια του τη ζωή. Δεχθήκαμε και εμείς οι ίδιοι επίθεση από την ΕΟΚΑ, η οποία θα μπορούσε να είχε χειρότερη κατάληξη για εμάς, όταν διασχίζαμε νύχτα, μαζί με τον Τούρκο ηγέτη Κιουτσούκ, τα βουνά της Πάφου, όπου βρίσκεται το αρχηγείο της ΕΟΚΑ. Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα αν ο ηγέτης Γρίβας βρίσκεται ψηλά στα βουνά της Πάφου ή στην Αθήνα.

Ήμασταν προσκεκλημένοι να συνοδεύσουμε τον Βρετανό κυβερνήτη της Κύπρου, σερ Χιου Φουτ, στις περιοδείες καλής θέλησής του από τη Λευκωσία προς τις βρετανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις του νησιού. Αυτές οι περιοδείες πρέπει πάντοτε να πραγματοποιούνται με άκρα μυστικότητα, ώστε να αποφεύγονται επιθέσεις από τον κυπριακό πληθυσμό.

Τώρα, όπως προαναφέρθηκε, η ΕΟΚΑ έχει υποσχεθεί ηρεμία προς το παρόν και, μαζί με τους Τούρκους, θεωρεί ότι είναι η σειρά των Άγγλων να δράσουν και να βάλουν τέλος στη σύγκρουση για την Κύπρο. Ωστόσο, μια λύση του Κυπριακού δεν μπορεί ποτέ να γίνει δεκτή με χαρά και από τους Έλληνες και από τους Τούρκους.

Συντακτική ομάδα 

”Delning eller döden” – turkarnas krav på Cypern 1958, nästan 16 år före invasionen

Den 10 augusti 1958 publicerade Aftonbladet ett reportage från Cypern av Barbro Karabuda. Det var nästan 16 år före den turkiska invasionen den 20 juli 1974. Redan då återgav tidningen uttryckliga krav på öns delning.

I reportaget citeras den turkcypriotiske ledaren dr Kucuk:

”Taksim ska gå igenom! Menderes säger så! Delning eller döden!”

Hänvisningen till Menderes följs av ytterligare ett uttalande, som korrespondenten tillskriver turkcyprioterna:

”Turkiet väntar att vi gör vår plikt.”

Även barnen förekommer i skildringen. Karabuda skriver att turkiska småbarn hade lärt sig ordet ”taksim” — delning — före orden ”mamma” och ”pappa”. Stycket inleds med slagordet: ”Delning! Delning eller döden!” Hon beskriver delningen som cypernturkarnas ”sista och absoluta mål”.

Detta stod alltså i en svensk dagstidning redan 1958. Kravet på Cyperns delning var öppet uttalat långt före invasionen 1974.

Slående är också korrespondentens ordval. EOKA betecknas som ”den grekiska terroristorganisationen”, medan TMT beskrivs som ”en försvarsorganisation”. I samma reportage som återger delningskraven, hänvisningen till Menderes och orden om att fullgöra sin plikt gentemot Turkiet får de två organisationerna helt olika beteckningar. Även det språkbruket är en del av historien som behöver granskas.

DELNING ELLER DÖDEN - Aftonbladet 1958-08-10

Vapenstillestånd — men hur länge?

Av BARBRO KARABUDA

En mycket liten optimism kan man skymta i de allra senaste nyheterna från Cypern. Ännu ingen optimism vad det gäller en lösning av ö-problemet men ett hopp om att det nu ska bli ett slut på de senaste sju veckornas mord, då över 120 turkar och greker dödats, flera hundra sårats och massor av hus bränts, ner. Den grekiska terroristorganisationen EOKA har proklamerat vapenstillestånd och den turkiska motsvarigheten TMT, som är en försvarsorganisation, anser det som naturligt att vedergällningsåtgärderna upphör om grekerna slutar med sina våldsdåd. Greker och turkar gör alltså ett försök att hålla sig lugna, avvaktande ett slut på ö-schismen, som för grekerna endast kan innebära att Cypern blir grekisk egendom, och som för turkarna endast kan betyda en delning av ön.

”Taksim! Ya taksim ya ölum!” Delning! Delning eller döden! De turkiska småbarnen har lärt sig uttala ordet ”taksim” före både orden mamma och pappa. ”Taksim” är cypernturkarnas sista och absoluta mål, varje turk är beredd att dö för vad han anser vara sin rätt.

☆ Endast hat

När jag första gången besökte Cypern, det var före den 1 april 1955, då den så kallade terroristtiden inträdde, hade jag ingen känsla av att denna vackra och vänliga plats beboddes av olika nationaliteter. Jag minns hur vi i bl. a. den turkiska staden Lefke fick bevis på hur bra de olika folken kom överens. De grekiska minoritetsfamiljerna talade turkiska, umgicks med turkarna, åt, sjöng och roade sig tillsammans med dem. Det var likadant med de turkiska minoriteterna i de grekiska städerna. Så gott som hela ö-befolkningen talade engelska, grekiska och turkiska, och man använde sig av de tre språken. I år när jag kom tillbaka till detta Cypern, som har en av de allra vackraste naturer jag skådat, blev jag tagen på ett chockartat sätt. Mellan öns tre nationaliteter finns nu endast hat, ett hat som fötts i regeringarna i respektive Aten, Ankara och London.

Gud har verkligen skapat Cypern som en underbart vacker plats, ett av de allra grönaste, rofyllda landskap man kan finna. Klimatet är behagligt. Fåraherdar strövar långsamt över ängarna, någon med ett nyfött lamm hängande och slängande under armen. Man har svårt att förlåta mänskliga ambitioner och missförstånd för det helvete, som ön förvandlats till. Fåraherde med svart turban är grek, med vit är turk, och man ser inte de båda tillsammans ute i markerna. Man nedlåter sig inte längre till att tala annat än sitt eget modersmål. Ön har inte uppdelats enligt turkarnas önskan, men i småpartier är Cypern avdelad så att all kontakt är bruten mellan greker och turkar. När utegångsförbudet är hävt, går sedan länge turkiska och grekiska bussar i trafik sida vid sida, de två nationaliteterna har egna droskbilar. De handlar inte i varandras affärer och talar inte med varandra, såvida detta inte är nödvändigt. Städer och byar är delade i grekiska och turkiska delar.

☆ Tre oförenliga krav

Cypern-problemet är ett av de mest svårlösta politiska problemen. Tre länder, samtliga medlemmar i Atlantpakten, spelar huvudrollerna i denna konflikt, där man i stort sett kan dela upp de tre nationaliteternas syn på Cypern enligt följande:

1. Den grekiska befolkningen kräver att få självstyrelse, vilket även innebär att ön ska tillhöra Grekland.
2. Den turkiska befolkningen fruktar att detta skulle innebära absolut förlust av friheten och att minoriteten skulle bli illa behandlad efter det obeskrivliga hat som uppstått mellan de båda folkgrupperna.
3. Storbritannien inser för sin del med rätta Cyperns strategiska läge.

Grekerna utgör 400.000 av öns befolkning på 550.000. De tillhör alltså majoriteten och har intet att förlora vad som än bestämmes i London. 40 proc. av landytan tillhör turkarna, 10 proc. Storbritannien, och resten grekerna. Cypern har styrts av Turkiet i 300 år och av Storbritannien i 77 år.

☆ Dr Liten

Hos turkarna på Cypern finns det ingen skepticism angående ”taksim”, de är övertygade om seger, om inte genast så efter ett krig. De tror helhjärtat på sin ledare dr Kucuk (dr Liten), när han försäkrar att de inte behöver oroa sig: ”Taksim ska gå igenom! Menderes säger så! Delning eller döden!” Och skulle någon turk ändå vilja lämna ön, där han levt ett så orosfyllt liv, så är hans största önskan, hans stora dröm — Turkiet. Men den turkiska regeringen är mån om att turk-cyprioterna, som nu innehar brittiska pass, inte tilldelas ett turkiskt sådant, vilket skulle kunna innebära en betydande minskning av den turkiska minoriteten på Cypern och samtidigt en ännu mindre chans till en framtida delning av ön.

”Turkiet väntar att vi gör vår plikt”, säger turkarna på Cypern och svär att fortsätta försvara sig och sin rätt.

Grekerna vill inte ta turkarna på allvar. De fnyser åt deras kamp. De har nog av engelsmännen och tycker att Cypern-problemet egentligen inte alls är komplicerat. Det är ju bara att hörsamma majoritetens önskan, så är problemet löst.

☆ Politik och religion

Det är svårt att få klart begrepp om grekerna, de är själva delade i två stora grupper, 60 proc. av den grekiska Cypern-befolkningen hör till det kommunistiska AKEL-partiet och resten till nationalistpartiet EOKA. Ärkebiskop Makarios lyckades övertala förre Cypern-guvernören Harding att förbjuda AKEL-partiet, vilket förbud emellertid upphävdes av den nuvarande guvernören Hugh Foot. Politik och religion har blivit ett och samma för Cypern-greken, det är kyrkan som bestämmer hans känslor och tankar. EOKA-männen ropar efter Makarios och skolbarnen bär hans foto i en säkerhetsnål på bröstet.

Det råder en ohygglig spänning i de blandade byarna. Alltid måste några män sitta uppe och vaka. Detta har gjort människorna nervösa, och den turkiska ungdomen har bestämt sig för en lugnare framtid, för frihet, om de så ska dö för den.

Innanför stadsmuren i Famagusta ligger turkarnas kvarter. Jag träffade där också en turk, som är gift med en grekisk kvinna. Hustrun har blivit turkinna och övergått till muhammedanismen men ändå var det svårt att få äktenskapet accepterat av den turkiska släkten. Det tog 10 år, innan någon enda släkting besökte deras hus, och det var grekerna som kom först. Familjen har en dotter på 12 år, som gråter på kvällarna, inte för mörkret men av skrämsel för att grekerna och turkarna ska komma när som helst.

☆ Reklamkampanj

Turkarna säger sig annars acceptera att en man gifter sig med en utländsk kvinna, men ej tvärtom, ty minoriteten får ej minskas. År 1700 var 55 proc. av Cypern-befolkningen turkisk och 45 proc. grekisk. Efter 1878, då ottomanska väldet bröt samman, gjorde de grekiska prästerna en reklamkampanj hos muhammedanerna och lyckades få många att byta religion. År 1891 var 76 proc. av öbefolkningen grekisk och 23 proc. turkisk.

Det finns inte en by, inte en stad på Cypern, som inte har bloddrypande berättelser från de senaste åren eller de senaste månaderna att berätta, och jag har under mina resor kors och tvärs över Cypern kommit i kontakt med ett oroväckande stort antal änkor och faderlösa barn.

☆ Attentat

Man är inte säker på sin existens på Cypern, och själva var vi utsatta för attentat av EOKA, som kunde slutat värre för vår del, då vi tillsammans med den turkiske ledaren Kucuk nattetid passerade genom Paphosbergen, där EOKAS:s högkvarter ligger. Ingen vet med säkerhet, om ledaren Grivas finns uppe i Paphosbergen eller om han är i Aten.

Vi var inbjudna att följa Cyperns brittiske guvernör Sir Hugh Foot på hans good will-resor från Nicosia till de brittiska militära förläggningarna på ön. Dessa resor måste alltid företas i strängaste hemlighet för att undvika attentat från cypernbefolkningen.

Nu har som sagt EOKA lovat lugn tills vidare, och tillsammans med turkarna anser de att det är engelsmännens tur att handla, att göra ett slut på Cypern-konflikten. En lösning av Cypern-problemet kan emellertid aldrig hälsas med glädje från både greker och turkar.

Ypervorioi 

Γράμμα στον σουηδικό Τύπο: Η επαναστατημένη Ελλάδα του 1824 μέσα από τα μάτια ενός Σουηδού στρατιώτη

Στις 28 Ιουνίου 1824, η εφημερίδα Aftonbladet του Γκέτεμποργκ, την οποία εξέδιδε ο Geo. Löwegren, δημοσίευσε ένα κείμενο με τίτλο «Σημειώσεις ενός συμπατριώτη μας στον Μοριά». Γραμμένο στην Τριπολιτσά στις 27 Μαΐου του ίδιου έτους και υπογεγραμμένο με το αρχικό «S.», μεταφέρει τις εντυπώσεις ενός Σουηδού που βρισκόταν στην επαναστατημένη Ελλάδα.

Στη σελίδα 188 του βιβλίου Damer och knektar, minnen och anteckningar, στην ενότητα «Under korset mot halfmånen» —«Κάτω από τον σταυρό εναντίον της ημισελήνου»— το δημοσίευμα συνδέεται με τον Άντολφ Σας (Adolf Sass), έναν από τους Σουηδούς εθελοντές του ελληνικού Αγώνα. Ο συγγραφέας επισημαίνει ότι οι γενεαλογικές καταγραφές περιορίζονταν στη στρατιωτική σταδιοδρομία και την οικογένειά του, χωρίς να αναφέρουν τη συμμετοχή του στην Ελληνική Επανάσταση. Τα ίχνη αυτής της δράσης τα εντόπισε, όπως γράφει, με αρκετό κόπο σε επαρχιακές εφημερίδες της εποχής.

Στη μαρτυρία που ακολουθεί, ο θαυμασμός για την αρχαία Ελλάδα συναντά την καθημερινότητα του πολέμου. Η συγκίνηση της αποβίβασης, οι εικόνες από την Κόρινθο και τις Θερμοπύλες, η εκμάθηση των ελληνικών και η προσωπική ανάμνηση από τον Λόρδο Βύρωνα συνθέτουν μια ζωντανή αφήγηση. Παράλληλα, οι πολιτικές κρίσεις του συντάκτη αποκαλύπτουν πώς ένας ξένος εθελοντής αντιλαμβανόταν τις εξελίξεις του Αγώνα την άνοιξη του 1824.

Σημειώσεις ενός συμπατριώτη μας στον Μοριά

Πλήρης μετάφραση της επιστολής που δημοσιεύθηκε στην Aftonbladet στις 28 Ιουνίου 1824.

Αποβιβάστηκα σ’ αυτή τη χερσόνησο, σε σημείο πριν από την Πάτρα, και δεν μπορώ να περιγράψω τι ένιωσα. Το συναίσθημά μου δεν αναμειγνυόταν με τον παραμικρό φόβο για την έκβαση της απόφασης που είχα πάρει. Γνώριζα εκ των προτέρων τι μπορούσε να με περιμένει· διαφορετικά, άλλωστε, δεν θα είχα καμία δουλειά εδώ. Αν επιχειρούσα να εξηγήσω αυτό που αισθάνθηκα εκείνη τη στιγμή, θα το παρομοίαζα με τη συγκίνηση που πρέπει να νιώθει κάθε καλλιεργημένος άνθρωπος όταν σκέφτεται ότι πατά για πρώτη φορά το πόδι του σε μια ακτή της κλασικής αρχαιότητας — ή, πράγμα που για εκείνον είναι σχεδόν το ίδιο, σε μια ιερή ακτή.

Πάντοτε σκεφτόμουν έτσι: Τα νέα σου καθήκοντα σ’ έναν τόπο που σου είναι λίγο ή καθόλου γνωστός, όπως και οι κάτοικοί του και η γλώσσα τους, ασφαλώς θα σου δώσουν ασυνήθιστα πολλή δουλειά. Ωστόσο, θα μπορέσεις να εξοικονομήσεις λίγο χρόνο για να επισκεφθείς τους τόπους που τόσο δόξασε η αρχαιότητα και να εκπληρώσεις τουλάχιστον την υπόσχεσή σου σε κάποιους φίλους στον Βορρά, πληροφορώντας τους ότι τους είδες.

Μέχρι τώρα μού ήταν αδύνατο να πραγματοποιήσω αυτή την πρόθεση. Και αν ο αγώνας εναντίον των Τούρκων ενταθεί πραγματικά το ερχόμενο καλοκαίρι, όπως όλα δείχνουν, τότε μόνο ο Θεός γνωρίζει αν και πότε θα μου δοθεί η δυνατότητα.

Στην Κόρινθο πέρασα ένα εικοσιτετράωρο. Κάποτε ήταν λαμπρή πόλη· σήμερα μόλις που ξεπερνά ένα αγροτικό χωριό, και μάλιστα αραιοκατοικημένο! Για τις ξακουστές Θερμοπύλες μπορώ να πω μόνο ότι τους έριξα μια φευγαλέα ματιά. Βιαζόμουν τόσο, ώστε μόλις που πρόλαβα να αναστενάξω για τον γενναίο Λεωνίδα, αντικρίζοντας εκείνο το μικρό κομμάτι γης όπου πρέπει να είχε πέσει.

Είχα πάρει οκτώ ημέρες άδεια για να κάνω μια μικρή εκδρομή στο εσωτερικό της χώρας και είχα ήδη συνεννοηθεί με δύο Έλληνες συντρόφους να πάμε μαζί. Πρώτα, όμως, μας εμπόδισε η δυνατή βροχή και έπειτα μια φήμη ότι μερικά τουρκικά πλοία είχαν φτάσει στα ξακουστά και πολυτραγουδισμένα Κύθηρα. Η φήμη ήταν ψεύτικη· παρ’ όλα αυτά, η διαταγή παρέμενε: «Όλοι σε επιφυλακή!»

Στα ελληνικά σημειώνω αρκετή πρόοδο. Τα λίγα που είχα μάθει στην πατρίδα θα μπορούσα σχεδόν να τα είχα στερηθεί. Η προφορά του σεβάσμιου γέροντα Νόρμπεργκ είναι, πάντως, εκείνη των σημερινών Ελλήνων. Τους τραχείς ήχους «hoj», «haj», «taj» και άλλους παρόμοιους δεν τους ακούει κανείς εδώ ποτέ από το στόμα Έλληνα.

Για την πολιτική δεν έχω τίποτε να πω· ελάχιστα με ενδιαφέρει. Η γενική πεποίθηση εδώ είναι ότι τα πράγματα θα πάνε καλά για εμάς. Ο ενθουσιασμός είναι μεγάλος, τα χρήματα δεν λείπουν και όλες οι ευρωπαϊκές δυνάμεις —έτσι ψιθυρίζουν όσοι θέλουν να δείχνουν ότι γνωρίζουν κάτι περισσότερο— δεν είναι αδιάφορες για τη μελλοντική μας τύχη.

Η πτώση του Κολοκοτρώνη ήταν ευχάριστη είδηση· ο θάνατος, όμως, του Λόρδου Βύρωνα ήταν τόσο περισσότερο οδυνηρός, καθώς σχεδόν όλοι τον λάτρευαν. Ήταν άνθρωπος εξαιρετικά καλλιεργημένος και ευγενής. Ποτέ τα αγγλικά μου δεν μου έδωσαν μεγαλύτερη χαρά από εκείνες τις λίγες στιγμές που είχα την ευκαιρία να τα μιλήσω μπροστά του.

Έχω κάθε λόγο να είμαι ικανοποιημένος τόσο από τους αξιωματικούς όσο και από τους στρατιώτες.

Αν αυτές οι βιαστικά γραμμένες αράδες φτάσουν στα χέρια των φίλων μου, θα μου δώσουν μεγάλη χαρά, όπως είναι και θα παραμείνει πάντοτε πολύτιμο για μένα να με κρατούν με καλοσύνη στη σκέψη τους.

Γραμμένο με μεγάλη βιασύνη στην Τριπολιτσά, στις 27 Μαΐου 1824.

S.

Συντακτική ομάδα 

Kalmar 1974: Έρανος για τους Ελληνοκύπριους πρόσφυγες και ψήφισμα κατά της τουρκικής κατοχής

   

Το 1974, οι Έλληνες του Κάλμαρ στη Σουηδία ένωναν τις δυνάμεις τους για να στηρίξουν τους Ελληνοκύπριους πρόσφυγες. Η εφημερίδα Barometern, στο φύλλο της 2ας Σεπτεμβρίου 1974, κατέγραφε με τίτλο «Έλληνες για την Κύπρο» τη συγκέντρωση αλληλεγγύης που διοργάνωσε ο ελληνικός σύλλογος της πόλης, με τη συμμετοχή σχεδόν ολόκληρης της τοπικής ελληνικής παροικίας. 

Τα χρήματα που συγκεντρώθηκαν θα αποστέλλονταν στο γραφείο του πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή για να διατεθούν στους πρόσφυγες. Παράλληλα, με ψήφισμά τους, οι συμμετέχοντες καλούσαν τη σουηδική κυβέρνηση και όλα τα κόμματα να προσφέρουν ηθική και οικονομική στήριξη και ζητούσαν παρέμβαση μέσω του ΟΗΕ για την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων κατοχής από την Κύπρο.

Έλληνες για την Κύπρο Barometern, 2 Σεπτεμβρίου 1974

Το Σάββατο, ο Ελληνικός Σύλλογος του Κάλμαρ διοργάνωσε συγκέντρωση αλληλεγγύης προς τους Έλληνες της Κύπρου. Από τους περίπου 200 Έλληνες του Κάλμαρ συγκεντρώθηκε ποσό μεταξύ 6.000 και 7.000. Τα χρήματα θα σταλούν στο γραφείο του πρωθυπουργού της Ελλάδας, Καραμανλή, προκειμένου να διατεθούν στους Ελληνοκύπριους πρόσφυγες.

Στη συγκέντρωση συμμετείχαν σχεδόν όλοι οι Έλληνες του Κάλμαρ. Εγκρίθηκε το ακόλουθο ψήφισμα:

«Απευθύνουμε έκκληση στη σουηδική κυβέρνηση και σε όλα τα κόμματα να στηρίξουν ηθικά και οικονομικά τους Ελληνοκύπριους πρόσφυγες. Ζητούμε επίσης από τη σουηδική κυβέρνηση να ασκήσει, μέσω του ΟΗΕ, την επιρροή της ώστε να αποσυρθούν από την Κύπρο τα τουρκικά στρατεύματα κατοχής».

Συντακτική ομάδα 

Stureborg: Το σουηδικό πλοίο που βοηθούσε την Ελλάδα και βυθίστηκε από Ιταλική αεροπορική επίθεση έξω από την Κύπρο

Έφερε τη σουηδική σημαία και τα διακριτικά του Ερυθρού Σταυρού. Συμμετείχε στην προσπάθεια να φτάσουν τρόφιμα στην κατεχόμενη Ελλάδα, σε μια εποχή που η πείνα θέριζε τον πληθυσμό της. Στις 9 Ιουνίου 1942, όμως, το σουηδικό ατμόπλοιο «Stureborg» βυθίστηκε από ιταλική αεροπορική επίθεση νοτιοδυτικά της Κύπρου. Από τους 21 ανθρώπους που επέβαιναν σε αυτό, μόνο ένας επέζησε.

Ένα σουηδικό πρωτοσέλιδο της Dagens Nyheter 17ης Ιουλίου 1942 αποτυπώνει την τραγωδία με τον τίτλο: «Σουηδικό ατμόπλοιο του Ερυθρού Σταυρού βυθίστηκε από αεροπορική επίθεση κοντά στην Κύπρο». Το δημοσίευμα τοποθετούσε τη βύθιση 170 ναυτικά μίλια νοτιοδυτικά του νησιού και ανέφερε ότι το πλοίο επέστρεφε από τον Πειραιά στη Χάιφα.

Η εφημερίδα έκανε λόγο για 19 νεκρούς από το εικοσαμελές πλήρωμα: 16 Σουηδούς, δύο Πορτογάλους και τον Αιγύπτιο ασυρματιστή. Η καταγραφή της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού συμπληρώνει την εικόνα: στο πλοίο βρισκόταν επίσης ο 29χρονος Ελβετός συνοδός της αποστολής Richard Heider, ο οποίος σκοτώθηκε. Έτσι, οι νεκροί ήταν συνολικά 20.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το «Stureborg» είχε εμφανή σημάδια της ανθρωπιστικής αποστολής του. Στις πλευρές του ήταν ζωγραφισμένα το έμβλημα του Ερυθρού Σταυρού, η σουηδική σημαία και το όνομά του. Κόκκινοι σταυροί υπήρχαν και στα καλύμματα των αμπαριών, ενώ τα διακριτικά φωτίζονταν τη νύχτα με ηλεκτρικό φως.

Το πλοίο είχε ήδη διανύσει μια μακρά διαδρομή. Ναυπηγήθηκε το 1883 στο Sunderland με το όνομα «Mulgrave», αργότερα ονομάστηκε «Ran» και το 1933 απέκτησε το όνομα «Stureborg». Στον πόλεμο, η υπηρεσία του συνδέθηκε με τις μεταφορές βοήθειας προς την Ελλάδα.

Τη σημασία αυτών των αποστολών υπογράμμιζε και άλλο σουηδικό δημοσίευμα της εποχής, με τίτλο «Η διεύρυνση της βοήθειας προς την Ελλάδα». Περιέγραφε ένα σχέδιο μεταφοράς 15.000 τόνων σιτηρών τον μήνα, με πλοία ναυλωμένα από τον Σουηδικό Ερυθρό Σταυρό. Η βύθιση του «Stureborg» έριχνε βαριά σκιά σε μια επιχείρηση από την οποία εξαρτιόταν η επιβίωση πολλών ανθρώπων.

Στο βιβλίο «Lejdtrafik och kvarstad», ο Lennart Lundberg περιγράφει τη δοκιμασία των ναυαγών και τη διπλωματική συνέχεια της υπόθεσης. Οι δύο σελίδες του βιβλίου φωτίζουν όσα ακολούθησαν την επίθεση: την αγωνία πάνω στη σχεδία, τη μαρτυρία του μοναδικού επιζώντα και την ιταλική παραδοχή ευθύνης.

Οι ναυαγοί διέθεταν περιορισμένες προμήθειες, τις οποίες μοίραζαν προσεκτικά για να φτάσουν για όλους. Σχεδόν γυμνοί κάτω από τον καυτό ήλιο, έπεφταν στο νερό κρατώντας τη σχεδία, προσπαθώντας να δροσιστούν. Το δέρμα τους γέμιζε φουσκάλες και πληγές. Η πείνα, η δίψα και η εξάντληση τούς λύγιζαν τον έναν μετά τον άλλο.

Σύμφωνα με την αφήγηση του Lundberg, όταν διέκριναν στεριά είχαν απομείνει τρεις. Δύο ακόμη πέθαναν, ανάμεσά τους και ο πλοίαρχος, προτού η σχεδία πλησιάσει αρκετά στην ακτή. Ο Πορτογάλος θερμαστής Antonio Amorel, ο μόνος που παρέμενε ζωντανός, κατάφερε με τις τελευταίες του δυνάμεις να βγει στη στεριά. Δύο Βεδουίνοι τον βρήκαν σχεδόν ετοιμοθάνατο κοντά στη Γάζα, στις ακτές της Παλαιστίνης.

Η μαρτυρία του επέτρεψε στις σουηδικές αρχές να προσδιορίσουν τον δράστη της επίθεσης. Η σουηδική διπλωματική αποστολή στη Ρώμη υπέβαλε έντονη διαμαρτυρία στις ιταλικές αρχές, στηριζόμενη στις συγκεκριμένες πληροφορίες του για τον χρόνο και τη θέση του περιστατικού.

Όπως αναφέρει το «Lejdtrafik och kvarstad», η απάντηση έφτασε στις 11 Νοεμβρίου 1942. Το ιταλικό Υπουργείο Εξωτερικών αναγνώρισε ότι ιταλικό αεροσκάφος είχε τορπιλίσει το «Stureborg» και χαρακτήρισε την επίθεση τραγικό λάθος. Ο πιλότος επικαλέστηκε κακή ορατότητα, υποστηρίζοντας ότι δεν είχε διακρίνει τους κόκκινους σταυρούς. Δήλωσε επίσης ότι η πορεία ζιγκ ζαγκ του πλοίου τον είχε οδηγήσει να το θεωρήσει εχθρικό.

Η Ιταλία προσφέρθηκε να αποζημιώσει τόσο την πλοιοκτήτρια εταιρεία όσο και τις οικογένειες των θυμάτων. Οι διαπραγματεύσεις άρχισαν τον Φεβρουάριο του 1943, αλλά διακόπηκαν μέσα στις εξελίξεις του πολέμου. Μεταπολεμικά, οι σουηδικές αξιώσεις παρέμειναν ενεργές. Ο Christian Günther, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας και τότε διπλωματικός εκπρόσωπός της στη Ρώμη, συνέχισε τις διακριτικές υπενθυμίσεις προς την ιταλική πλευρά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Lundberg, την 1η Σεπτεμβρίου 1949 η κεντρική τράπεζα της Ιταλίας μετέφερε στη σουηδική ομόλογό της 1.278.537 σουηδικές κορώνες. Από αυτές, 452.487 καταβλήθηκαν στην κρατική επιτροπή ασφάλισης πολεμικών κινδύνων, 350.000 καταγράφονται ως εκτιμώμενη αποζημίωση προς τους συγγενείς των θυμάτων και 476.050 προορίζονταν για τη ναυτιλιακή εταιρεία, για τη ζημιά που δεν κάλυπτε η ασφάλιση.

Η ιστορία του «Stureborg» συνδέει τη Σουηδία με την πείνα της κατεχόμενης Ελλάδας και τα νερά της Κύπρου. Πίσω από τα διπλωματικά έγγραφα και τις αποζημιώσεις βρίσκονται οι άνθρωποι που χάθηκαν υπηρετώντας μια αποστολή βοήθειας και ο μοναδικός επιζών που μπόρεσε να διηγηθεί την τύχη τους.

Συντακτική ομάδα 

"Κοριτσάκια ζητούσαν φαγητό αλλα οι Γερμανοί άνοιξαν πυρ"-Μαρτυρίες Σουηδού ναυτικού στην κατεχόμενη Ελλάδα

 

Στις 22 Φεβρουαρίου 1943, η εφημερίδα Göteborgs-Posten δημοσίευε τη μαρτυρία του 33χρονου Σουηδού λοστρόμου Birger Persson από την κατεχόμενη Ελλάδα, επικαλούμενη τη Värmlands Folkblad. Οι περιγραφές του αποτυπώνουν την πείνα, τη βία των κατακτητών, αλλά και τη θέληση των Ελλήνων για ελευθερία. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η εικόνα ενός τρίχρονου κοριτσιού που προσπαθούσε να κρύψει κάτω από το φόρεμά του ένα καρβέλι ψωμί που του είχαν δώσει Σουηδοί ναυτικοί, ενώ Γερμανοί σκοποί περιπολούσαν εκεί κοντά.

Πεινασμένο τρίχρονο κοριτσάκι στην Ελλάδα ζητιάνευε ψωμί από Σουηδούς ναυτικούς - GP 1943 -02-22

Μαρτυρίες από μια χώρα που λιμοκτονεί, όπου δεν υπάρχουν ούτε φέρετρα…

Ένας 33χρονος λοστρόμος από το Slottsbron —ο Birger Persson— επέστρεψε πρόσφατα από την Ελλάδα, όπου παρέμεινε για περισσότερους από δύο μήνες αναρρώνοντας σε νοσοκομείο. Έχει πολλά ενδιαφέροντα να διηγηθεί, γράφει η εφημερίδα Värmlands Folkblad, η οποία συνεχίζει:

Σε έναν βομβαρδισμό στο στενό του Öresund είχε τραυματιστεί σοβαρά στην πλάτη. Τον περιέθαλψαν όπως όπως και ξαναμπάρκαρε ως λοστρόμος σε πλοίο που μεταφέρει εμπορεύματα στην Ελλάδα. Την πρώτη φορά που έφτασε εκεί, η γερμανική δύναμη κατοχής έδειχνε απόλυτη σιγουριά για τη νίκη της. Όταν όμως επέστρεψε, λίγες ημέρες μετά την αμερικανική εισβολή στη Βόρεια Αφρική, η νευρικότητα ήταν εμφανής. Αυτό, ωστόσο, δεν φαινόταν να προκαλεί αναστολές στους Γερμανούς, καθώς ο ίδιος υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της βιαιότητάς τους εις βάρος του άμαχου πληθυσμού.

Ήδη στο λιμάνι του Πειραιά, όπου το πλοίο ξεφόρτωνε, πήρε μια πρώτη γεύση από τα δεινά του ελληνικού λαού υπό την καταπίεση. Οι Γερμανοί σκοποί, που βρίσκονταν παντού και παρακολουθούσαν κατά πόδας τα μέλη του σουηδικού πληρώματος, έδιωχναν τους Έλληνες λιμενεργάτες όταν εκείνοι ζητιάνευαν ψωμί. Μια ημέρα πλησίασε μια μικρή βάρκα με κοριτσάκια από την Ελλάδα. Είχαν ακούσει πως στο λιμάνι βρισκόταν ένα σουηδικό πλοίο και σκέφτηκαν να ζητήσουν λίγο φαγητό. Όταν όμως οι Γερμανοί σκοποί τα είδαν, τους φώναξαν να γυρίσουν πίσω. Επειδή δεν υπάκουσαν, άνοιξαν πυρ. Οι σφαίρες έπεφταν βροχή γύρω από τα κορίτσια, που τρομαγμένα έστρεψαν τη βάρκα και κωπηλάτησαν προς τη στεριά. Οι Γερμανοί σκοποί σημάδευαν βέβαια δίπλα στη βάρκα, όμως η συμπεριφορά τους εξόργισε τους Σουηδούς.

Λίγες ημέρες αργότερα, ο λοστρόμος Persson ξανάνοιξε το τραύμα που είχε υποστεί στην πλάτη στο Öresund. Μόνο ύστερα από τρεις ημέρες διαπραγματεύσεων με τις γερμανικές αρχές έλαβε άδεια να αναζητήσει περίθαλψη σε νοσοκομείο, όπου χρειάστηκε να παραμείνει δύο μήνες. Ήταν μήνες γεμάτοι γεγονότα για τον λοστρόμο Persson. Είδε πλήθος Ελλήνων να πεθαίνουν από την πείνα και τις στερήσεις. Από το παράθυρό του, που έβλεπε στον δρόμο, παρακολουθούσε σχεδόν κάθε πρωί να ρίχνουν σε ένα κάρο περίπου δέκα πτώματα Ελλήνων που δεν είχαν αντέξει την εγχείρηση. Το κάρο περίμενε απ’ έξω. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν φέρετρα. Η χώρα είναι πεδινή και φτωχή σε δέντρα, ενώ η ξυλεία χρησιμοποιείται για άλλες ανάγκες. Μια φορά κατέβηκε μαζί με τη νοσοκόμα στον θάλαμο των απόρων, όπου είδε ασθενείς ξαπλωμένους στα κρεβάτια τους σαν ξεραμένες μούμιες. Ήταν μόνο πετσί και κόκαλο, λέει. Η δράση του Ερυθρού Σταυρού έχει, ωστόσο, προσφέρει τεράστια βοήθεια στον επισιτισμό των Ελλήνων και το ποσοστό θνησιμότητας έχει μειωθεί σημαντικά. Εξακολουθούν όμως να υπάρχουν μεγάλες ομάδες του πληθυσμού που στερούνται ακόμη και τα απολύτως απαραίτητα.

Βγάζει και δείχνει ένα ελληνικό δελτίο διανομής αγαθών — μια μικρή, απλή κάρτα για όλες τις κατηγορίες προϊόντων, την οποία οι Έλληνες πρέπει να αντικαθιστούν κάθε τρίτη ημέρα. Πάνω της έχει σημειώσει ορισμένες τιμές τροφίμων. Αν υπολογίσει κανείς ότι εκατό δραχμές, οι οποίες στην πραγματικότητα δεν έχουν σχεδόν καμία αξία, αντιστοιχούν σε μία σουηδική κορόνα, διαπιστώνει ότι ένας Έλληνας εργάτης πρέπει να δουλέψει δύο ημέρες για να αγοράσει ένα κιλό ψωμί, καθώς συνήθως κερδίζει εκατό δραχμές την ημέρα. Με βάση τις ισχύουσες τιμές των εισαγόμενων τροφίμων, ένα κιλό ψωμί κοστίζει δύο κορόνες.

Στη μαύρη αγορά, όμως, κοστίζει σαράντα τρεις κορόνες. Ένα κιλό αλεύρι κοστίζει εκατόν ογδόντα κορόνες, ένα κιλό ζάχαρη διακόσιες ογδόντα, ένα κιλό αλάτι εξήντα, ενώ για ένα και μόνο αυγό πρέπει να πληρώσει κανείς δέκα κορόνες. Καταλαβαίνει λοιπόν κανείς το μικρό κορίτσι που μια ημέρα ζήτησε ένα καρβέλι ψωμί από τα μέλη του σουηδικού πληρώματος. Το καρβέλι ήταν τόσο μεγάλο, ώστε εξείχε από το φόρεμά της όταν προσπάθησε να το κρύψει. Ήταν μόλις τριών ετών, γεγονός που εξέπληξε τους Σουηδούς. Όμως τα παιδιά στην Ελλάδα έχουν ωριμάσει νωρίτερα από τα παιδιά στη Σουηδία και συχνά βγαίνουν στη ζητιανιά. Η μικρή καταλάβαινε τι έκανε. Τελικά έβαλε το καρβέλι στην τσάντα της, αφού δεν μπορούσε να το κρύψει κάτω από το φόρεμα. Πήρε το ρίσκο, παρότι Γερμανοί σκοποί περιπολούσαν εκεί κοντά.

Στην Ελλάδα υπάρχει δυστυχία και εξαθλίωση, αλλά το πνεύμα της ελευθερίας παραμένει ζωντανό, συνεχίζει ο Persson. Οι Έλληνες είναι περήφανος λαός και οι Ελληνίδες δεν καταδέχονται να συναναστραφούν τους εισβολείς. Δεν ενδίδουν στις όμορφες στολές. Μένουν πιστές στους καταπιεσμένους, ξυπόλυτους Έλληνές τους —σχεδόν ένας στους δύο Έλληνες αναγκάζεται να περπατά ξυπόλυτος— που περιμένουν την ημέρα της ελευθερίας. Δεν είναι λάθος να πει κανείς ότι οι Γερμανοί είναι μισητοί. Οι Έλληνες τούς μισούν με όλη τους την ψυχή, με πάθος και δίχως μέτρο. Τους μισούν περισσότερο από τους Ιταλούς, τους οποίους περιφρονούν. Κατά καιρούς γίνονται δολιοφθορές. Μια ημέρα, ενώ ο Persson βρισκόταν πάνω στο πλοίο, ένα ιταλικό μεταγωγικό ανατινάχθηκε. Μια άλλη ημέρα, ένα φορτηγό με ζωγραφισμένα σήματα του Ερυθρού Σταυρού διέσχιζε τους δρόμους της Αθήνας. Γερμανοί σκοποί το σταμάτησαν, αλλά εκείνο συνέχισε. Κάννες τουφεκιών πρόβαλαν κάτω από τον μουσαμά και είκοσι Γερμανοί έπεσαν από τα πυρά. Στη συνέχεια, το όχημα προσέκρουσε με ορμή σε έναν τοίχο. Οι επιβάτες πήδηξαν πάνω από τον τοίχο και εξαφανίστηκαν. Όταν οι Γερμανοί ερεύνησαν το φορτίο, βρήκαν όπλα και πυρομαχικά. Κυκλοφορούσαν έντονες φήμες ότι στο λιμάνι βρισκόταν ένα βρετανικό υποβρύχιο που είχε παραδώσει όπλα. Ήταν τις ημέρες γύρω από την αμερικανική εισβολή στη Βόρεια Αφρική.

Οι Γερμανοί, όμως, ξέρουν να εκδικούνται για όσα συμβαίνουν. Μια ημέρα, καθώς ο λοστρόμος Persson έκανε έναν περίπατο στην πόλη κατά την ανάρρωσή του, είδε μια ομάδα Γερμανών στρατιωτών να περικυκλώνει μια στάση του τραμ. Εκεί βρίσκονταν περίπου τριάντα άνθρωποι —ηλικιωμένοι και νέοι— τους οποίους συνέλαβαν. Έριξαν το δίχτυ τους μέσα στο πλήθος και πήραν ομήρους ως αντίποινα για τις δολιοφθορές, χωρίς διάκριση ή υπολογισμό. Το μόνο που τους ενδιέφερε ήταν να βρουν μερικούς αποδιοπομπαίους τράγους. Ακολούθησε τρομερή αναστάτωση. Οι ηλικιωμένοι διαμαρτύρονταν και οι γυναίκες έκλαιγαν, αλλά έπειτα από λίγο επικράτησε ξανά ησυχία. Οι όμηροι απομακρύνθηκαν και η ζωή συνέχισε τη συνηθισμένη της πορεία.

Έτσι περνούσε η μία ημέρα μετά την άλλη, ενώ εκείνος παρατηρούσε τη ζωή προσεκτικά και σχολαστικά. Σύντομα διαπίστωσε ότι οι σχέσεις ανάμεσα στους Γερμανούς και τους Ιταλούς δεν ήταν ιδιαίτερα καλές. Οι Ιταλοί, τους οποίους οι Έλληνες θεωρούν αποβράσματα, απέφευγαν διακριτικά τους Γερμανούς κυρίους. Δεν συναναστρέφονται ποτέ μεταξύ τους και σπάνια, αν όχι ποτέ, βλέπει κανείς στους δρόμους έναν Ιταλό στρατιώτη ή αξιωματικό μαζί με έναν Γερμανό. Έχουν ξεχωριστά τραπέζια στα εστιατόρια και είναι στρατωνισμένοι σε διαφορετικά μέρη.

Κάθε νύχτα, ένα σμήνος βρετανικών αεροπλάνων περνά με βουητό πάνω από την Αθήνα, κατευθυνόμενο προς τον βορρά. Δεν ρίχνουν βόμβες. Μεταφέρουν τρόφιμα και πυρομαχικά σε έναν ελληνικό στρατό ανταρτών, που ζει ανάμεσα στα βουνά, σε υψόμετρο πολλών χιλιάδων μέτρων. Πρόκειται για έναν ελληνικό στρατό για τον οποίο έχουν εμφανιστεί μόνο σποραδικές αναφορές στον παγκόσμιο Τύπο. Όμως υπάρχει, λέει ο Persson. Κάθε Έλληνας το γνωρίζει. Βρίσκεται κάπου ανάμεσα στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη και διοικείται από έναν Βρετανό και έναν Έλληνα. Σύμφωνα με όσα λέει ο Persson, οι Γερμανοί έχουν υποσχεθεί αμοιβή είκοσι εκατομμυρίων δραχμών σε όποιον δώσει πληροφορίες για το πού βρίσκεται ο διοικητής. Ο στρατός αυτός αποτελείται από τα υπολείμματα των διαλυμένων ελληνικών και αυστραλιανών μονάδων που πολέμησαν ενάντια στη γερμανική εισβολή.

Σε αυτόν τον στρατό στηρίζουν οι Έλληνες τις ελπίδες τους — όχι όλες τους τις ελπίδες, αλλά πιστεύουν σε αυτόν. Ο Persson είχε, άλλωστε, και ο ίδιος μια επιβεβαίωση ότι οι φήμες δεν ήταν ψεύτικες. Κατά την επιστροφή του, ταξίδευε με τρένο μαζί με τέσσερις χιλιάδες Γερμανούς στρατιώτες που επρόκειτο να μεταφερθούν στο ανατολικό μέτωπο. Καθώς διέσχιζαν την άγρια και δυσπρόσιτη οροσειρά λίγο έξω από την Αθήνα, συνέβη ένα επεισόδιο που κόστισε τη ζωή σε οκτώ Γερμανούς στρατιώτες. Τα ξημερώματα της πρώτης ημέρας του ταξιδιού, μια βομβίδα εκτοξεύτηκε από το σιδηροδρομικό ανάχωμα προς την αμαξοστοιχία. Ένα ολόκληρο βαγόνι καταστράφηκε και οκτώ Γερμανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν. Τους έθαψαν κατά μήκος του αναχώματος. Έβγαλαν ξύλινους σταυρούς που υπήρχαν μέσα στο τρένο, τους τοποθέτησαν στους τάφους και κρέμασαν επάνω τους από ένα κράνος. Ύστερα η αμαξοστοιχία συνέχισε προς τον βορρά.

Το ταξίδι από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη διήρκεσε δύο εικοσιτετράωρα, ενώ συνήθως χρειάζεται δώδεκα ώρες. Ο λοστρόμος Persson δεν ήταν ο μοναδικός Σουηδός στο τρένο. Ένα ολόκληρο βαγόνι είχε κρατηθεί για το σουηδικό πλήρωμα ενός σουηδικού πλοίου που είχε ναυαγήσει. Ανάμεσα στους ταξιδιώτες βρίσκονταν και δύο γνωστά πρόσωπα: ο ναυτικός Artur Johansson από τη Στοκχόλμη, ο οποίος είχε παντρευτεί την Ελληνίδα Βάσω από την Αθήνα, και η σύζυγός του. Ο λοστρόμος Persson είχε παραστεί στον γάμο τους, στο κτίριο της πρώην ρωσικής διπλωματικής αντιπροσωπείας στην Αθήνα, όπου περίπου εκατό.

Στον γάμο είχαν παραστεί περίπου εκατό Σουηδοί, με επικεφαλής τον πρόξενο Risberg, για να ευχηθούν στους νεόνυμφους. Ο λοστρόμος Persson διηγείται ότι ήταν ένας λαμπρός γάμος, στον οποίο ο ναυτικός Johansson κυκλοφορούσε καμαρωτός, φορώντας το φράκο και το λευκό πουκάμισο του προξένου Risberg.

Η ρομαντική ιστορία αγάπης ανάμεσα στον 32χρονο Σουηδό και τη 19χρονη Ελληνίδα είχε αρχίσει στη ρωσική διπλωματική αντιπροσωπεία, όπου είχαν στεγαστεί ορισμένα μέλη του σουηδικού πληρώματος από το πλοίο που είχε ναυαγήσει. Η μητέρα της νύφης ήταν υπεύθυνη για την καθαριότητα του κτιρίου. Η κόρη της τη βοηθούσε πότε πότε και, στα διαλείμματα από το σκούπισμα των αιθουσών, αντάλλασσε λίγες κουβέντες με τον Johansson. Ήταν ενθουσιασμένη που θα μπορούσε να φύγει από την Ελλάδα που λιμοκτονούσε. Το ταξίδι με το τρένο, όμως, ήταν δύσκολο. Όταν το κρύο έγινε ιδιαίτερα δριμύ, χρειάστηκε να δανειστεί τα παπούτσια και το παλτό του συζύγου της για να μην πεθάνει από το ψύχος.

Έτσι συνεχίστηκε το ταξίδι της επιστροφής, μέσα από βομβαρδισμένες περιοχές, όπου στις πλαγιές βρίσκονταν σκορπισμένα συντρίμμια πολεμικού υλικού. Το φαγητό ήταν λιγοστό και, στη διαδρομή από την Αθήνα μέχρι το Βελιγράδι, αναγκάστηκαν να ζήσουν με τέσσερα σάντουιτς την ημέρα και λίγες γουλιές νερό.

Συντακτική ομάδα 

1912: Η Ρωσία δεν είχε αναγνωρίσει τη Θεσσαλονίκη ως ελληνική

Στις 20 Νοεμβρίου 1912, η σουηδική εφημερίδα Dagens Nyheter δημοσίευε μια είδηση για τη ρωσική στάση απέναντι στη Θεσσαλονίκη. Τηλεγράφημα από την Αγία Πετρούπολη διέψευδε ότι η ρωσική κυβέρνηση είχε εγκρίνει την κατάληψη της πόλης από την Ελλάδα. Στο επίκεντρο βρίσκονταν οι οδηγίες προς τον Ρώσο πρόξενο στη Θεσσαλονίκη και η ερμηνεία που τους είχε δοθεί ως ένδειξη αναγνώρισης της ελληνικής κυριαρχίας.

Ακολουθεί ολόκληρο το δημοσίευμα σε ελληνική μετάφραση:

Ελλάδα

Η Ρωσία δεν έχει αναγνωρίσει τη Θεσσαλονίκη ως ελληνική

ΑΓΙΑ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ, Τρίτη.

Το τηλεγραφικό πρακτορείο της Πετρούπολης δηλώνει ότι η είδηση πως η ρωσική κυβέρνηση ενέκρινε την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από την Ελλάδα είναι εντελώς αβάσιμη.

Η ρωσική αυτή διευκρίνιση αφορά την ερμηνεία που δόθηκε στις οδηγίες της ρωσικής κυβέρνησης προς τον πρόξενό της στη Θεσσαλονίκη. Ο πρόξενος είχε λάβει εντολή να θεωρεί ότι υπάγεται στον Ρώσο διπλωματικό εκπρόσωπο στην Αθήνα, ενώ προηγουμένως υπαγόταν στον πρεσβευτή στην Κωνσταντινούπολη.

Η εντολή είναι προφανώς προσωρινή — εφόσον δεν είναι επινοημένη.

Πηγή: Dagens Nyheter, 20 Νοεμβρίου 1912.

Συντακτική ομάδα 

Το άγνωστο έπος του 1944: Πώς 6 σουηδικά πλοία αψήφησαν τον θάνατο για να σώσουν την Ελλάδα από τον λιμό»

 

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η κατεχόμενη από τις δυνάμεις του Άξονα Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ανείπωτη ανθρωπιστική τραγωδία και έναν σφοδρό λιμό που απείλησε την επιβίωση του πληθυσμού της. 

​Η ιστορική μας έρευνα που βασίζεται στις σελίδες του βιβλίου «Lejdtrafik och kvarstad» του Lennart Lundberg, σε συνδυασμό με τα δημοσιεύματα και τις μαρτυρίες του τύπου της εποχής, φέρνει στο φως τη συγκλονιστική προσπάθεια για τη διάσωση του ελληνικού λαού από τον λιμό κατά τη διάρκεια της Κατοχής. 

Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία, ο Σουηδικός Ερυθρός Σταυρός, σε συνεργασία με διεθνείς φορείς, οργάνωσε αποστολές ανθρωπιστικής βοήθειας ναυλώνοντας σουηδικά εμπορικά πλοία προκειμένου να μεταφέρουν εκατοντάδες χιλιάδες τόνους τροφίμων και φαρμάκων από τον Καναδά και τις ΗΠΑ προς τα ελληνικά λιμάνια. Παρά το επίσημο καθεστώς της σουηδικής ουδετερότητας, τα διακριτικά σήματα του Ερυθρού Σταυρού και τις ειδικές άδειες ασφαλούς διέλευσης (Lejdtrafik), οι θαλάσσιες διαδρομές στη Μεσόγειο αποδείχθηκαν εξαιρετικά επικίνδυνες, με τα σουηδικά πλοία να βρίσκονται διαρκώς στο στόχαστρο ναρκών, αεροπορικών βομβαρδισμών και τορπιλισμών

S/S Stureborg

Το ατμόπλοιο S/S Stureborg, κατασκευής 1883 και χωρητικότητας 2.320 τόνων της εταιρείας Rederi AB Stureborg με κυβερνήτη τον J.M. Person, εκτελούσε δρομολόγια μεταφοράς τροφίμων για τον ελληνικό πληθυσμό. Στις 9 Ιουνίου 1942, ενώ ταξίδευε με έρμα προς τη Χάιφα για φόρτωση σιταριού, δέχθηκε επίθεση και τορπιλίστηκε νότια της Κύπρου από ιταλικό τορπιλοπλάνο, παρόλο που έφερε ευδιάκριτους κόκκινους σταυρούς και τα χρώματα της Σουηδίας. Το πλοίο βυθίστηκε σε λιγότερο από ένα λεπτό και από το εικοσαμελές πλήρωμα επέζησε τελικά μόνο ένας Πορτογάλος θερματής, ο Antonio Amorel, ο οποίος έφτασε εξαντλημένος στην ακτή της Παλαιστίνης μετά από πολυήμερη περιπλάνηση σε μια σχεδία. Αργότερα, η ιταλική κυβέρνηση παραδέχθηκε ότι επρόκειτο για τραγικό λάθος λόγω κακής ορατότητας και ελιγμών του πλοίου, ενώ το 1949 κατέβαλε αποζημίωση στη σουηδική πλευρά για την απώλεια του πλοίου και τις οικογένειες των θυμάτων.

M/S Eros

Το υπερσύγχρονο M/S Eros, κατασκευής 1941 και χωρητικότητας 6.000 τόνων της εταιρείας Rederi AB Helsingborg με κυβερνήτη τον A.J. Hassling, μετέφερε 5.164 τόνους σιτάρι από το Μόντρεαλ για τον λιμοκτονούντα ελληνικό λαό. Την 1η Ιανουαρίου 1943, ενώ αναχώρησε από τον Πειραιά με προορισμό τη Θεσσαλονίκη, βρέθηκε αντιμέτωπο με πυκνή ομίχλη, σβηστούς φάρους και ισχυρά ρεύματα κοντά στη Μήλο, με αποτέλεσμα να προσαράξει σε ύφαλο. Παρά τις προσπάθειες στεγανοποίησης, το πλοίο βυθίστηκε οριστικά την επομένη, αν και το 22μελές πλήρωμα σώθηκε. Οι ναυτικοί πέρασαν τεράστιες δοκιμασίες, βιώνοντας την πείνα στην κατεχόμενη Αθήνα και τις εκτελέσεις ομήρων από τους Γερμανούς, πριν καταφέρουν να επιστρέψουν στη Σουηδία μέσω του βομβαρδισμένου Βερολίνου την περίοδο της γερμανικής ήττας στο Στάλινγκραντ.

S/S Embla

Το ατμόπλοιο S/S Embla, χωρητικότητας 1.390 τόνων της εταιρείας Rederi AB Svea με κυβερνήτη τον G.W.O. Ericson, εκτελούσε μεταφορές δεμάτων του Ερυθρού Σταυρού μεταξύ Πορτογαλίας και Νότιας Γαλλίας. Στις 6 Απριλίου 1944, δέχθηκε επίθεση από βρετανικά βομβαρδιστικά κοντά στα γαλλοϊσπανικά σύνορα, τα οποία αγνόησαν τα σήματα του Ερυθρού Σταυρού, προκαλώντας πυρκαγιά στο πλοίο. Αφού επισκευάστηκε πρόχειρα στο λιμάνι Port Vendres, αναχώρησε για τη Μασσαλία αλλά στις 19 Απριλίου 1944 δέχθηκε νέα σφοδρή αεροπορική επίθεση από βρετανικά αεροσκάφη. Το πλοίο βυθίστηκε μέσα σε λίγα λεπτά, αλλά όλο το πλήρωμα διασώθηκε από γερμανική περιπολική άκατο και επέστρεψε σώο στη Σουηδία.

M/S Fenja

Το M/S Fenja, χωρητικότητας 3.700 τόνων της εταιρείας Rederi AB Svea με κυβερνήτη τον M. Sandgren, εκτελούσε το τρίτο του ταξίδι μεταφοράς ανθρωπιστικής βοήθειας προς την Ελλάδα. Στις 13 Ιουνίου 1944, προσέκρουσε σε νάρκη κοντά στο νησί Καλί της Τουρκίας (στα Δωδεκάνησα) και υπέστη ακαριαία σοβαρή κλίση, με αποτέλεσμα να βυθιστεί πολύ γρήγορα. Το πλήρωμα κατάφερε να εγκαταλείψει το σκάφος και σώθηκε χάρη στη συνδρομή τουρκικών αλιευτικών σκαφών. Στη ναυτική έρευνα που ακολούθησε, ο καπετάνιος Sandgren επικρίθηκε αυστηρά για παραλείψεις στα μέτρα ασφαλείας, όπως τη μη χρήση των παραβανίων προστασίας από νάρκες και την απουσία οπτήρα στην πλώρη, και καταδικάστηκε το 1946 σε χρηματικό πρόστιμο

M/S Camelia

Το M/S Camelia της εταιρείας Svenska Lloyd, κατασκευής 1941, συμμετείχε ενεργά στις μεταφορές σιταριού για την Ελλάδα. Στις 29 Δεκεμβρίου 1943, ενώ βρισκόταν αγκυροβολημένο στη Θεσσαλονίκη, υπέστη σοβαρότατη έκρηξη από μαγνητική νάρκη στη βόρεια πλευρά του, με αποτέλεσμα να πλημμυρίσει το μηχανοστάσιο και το πρυμναίο αμπάρι. Για να αποφευχθεί η ολική βύθιση, ρυμουλκήθηκε στα αβαθή όπου επικάθισε στον πυθμένα. Μετά από επίπονες προσπάθειες, γραφειοκρατικούς αγώνες και διαπραγματεύσεις του εκπροσώπου John E. Persson σε Βερολίνο, Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Κωνσταντινούπολη, καταβλήθηκαν τεράστια ποσά για την ανέλκυση και τη στεγανοποίησή του, ώστε να μπορέσει τελικά να οδηγηθεί σε ασφαλές καταφύγιο.

M/S Wiril

Το M/S Wiril μετέφερε τρόφιμα στα ελληνικά νησιά όταν στις 7 Φεβρουαρίου 1944, ενώ ξεφόρτωνε στο λιμάνι της Χίου, δέχθηκε σφοδρή αεροπορική επίθεση από έξι βρετανικά αεροσκάφη με βόμβες και πολυβόλα. Στην επίθεση έχασαν τη ζωή τους ένας Έλληνας ναύτης, ο Σουηδός γιατρός του Ερυθρού Σταυρού Nils-Erik Nilsson και ο υποπλοίαρχος Brandt, ενώ τραυματίστηκαν πολλοί άλλοι και η υπερκατασκευή του πλοίου κάηκε ολοσχερώς. Παρά τις εκτεταμένες ζημιές, το μηχανικό προσωπικό με επικεφαλής τον αρχιμηχανικό David R. Öhrberg κατάφερε να επισκευάσει πρόχειρα τη μηχανή και την 1η Μαΐου 1944 το πλοίο έπλευσε αυτόνομα στην Κωνσταντινούπολη.

Επειδή το M/S Camelia δεν διέθετε λειτουργική μηχανή, αποφασίστηκε το M/S Wiril να αναλάβει τη ρυμούλκησή του πίσω στη Σουηδία. Το ιστορικό αυτό ταξίδι ξεκίνησε την 1η Αυγούστου 1944 και διήρκεσε 46 ημέρες, καλύπτοντας πάνω από 7.000 ναυτικά μίλια διαμέσου του Αιγαίου, της Μεσογείου, του Γιβραλτάρ, των Αζορών και του Ατλαντικού εν μέσω σφοδρών θυελλών, μέχρι την ασφαλή άφιξή τους στο Vinga της Σουηδίας στις 18 Σεπτεμβρίου 1944. Ο πλοίαρχος του Wiril, Henning Isberg, τιμήθηκε με το παράσημο του Τάγματος Vasa για αυτό το πρωτοφανές ναυτικό επίτευγμα.

Συνολικά, η σουηδική ανθρωπιστική βοήθεια προς την Ελλάδα ανήλθε σε περισσότερους από 700.000 τόνους υλικού, αξίας άνω των 67 εκατομμυρίων κορονών της εποχής. Παρά την απώλεια τεσσάρων πλοίων και τις θυσίες των ναυτικών, η πρωτοβουλία αυτή προσέφερε σωτηρία σε εκατομμύρια ανθρώπους και αποτέλεσε κορυφαίο παράδειγμα διεθνούς αλληλεγγύης.

Συντακτική ομάδα 

«Η Ρωσία επικαλούνταν τους Αγίους Τόπους στην Παλαιστίνη για να αναμειχθεί στα εσωτερικά της Τουρκίας» — Σουηδικό ντοκουμέντο για το Πατριαρχείο

Να φύγει το Πατριαρχείο από την Κωνσταντινούπολη και να μεταφερθεί στην Αθήνα ή «σε οποιαδήποτε άλλη πόλη» της Ελλάδας. Αυτή την πρόταση παρουσίαζε ο επιτετραμμένος της Τουρκίας στη Στοκχόλμη, Moukhbil Bey, σε συνέντευξή του στη σουηδική εφημερίδα Svenska Dagbladet, στις 6 Φεβρουαρίου 1925.

Το δημοσίευμα καταγράφει την τουρκική επιχειρηματολογία για την απομάκρυνση του Πατριάρχη Κωνσταντίνου, αλλά και τις αντιρρήσεις του Σουηδού δημοσιογράφου για το μέλλον του Πατριαρχείου στην ιστορική του έδρα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά του στη Ρωσία. Ο Moukhbil Bey υποστηρίζει ότι, όπως η Ρωσία επικαλούνταν παλαιότερα τους Αγίους Τόπους στην Παλαιστίνη για να παρεμβαίνει στις τουρκικές υποθέσεις, έτσι και η Ελλάδα επιχειρούσε να αξιοποιήσει το Πατριαρχείο για πολιτική επιρροή στην Κωνσταντινούπολη. Μια σύγκριση που αποτυπώνει την τουρκική επιχειρηματολογία της εποχής γύρω από τη θρησκεία, τη διπλωματία και την κρατική κυριαρχία.

Ακολουθεί η πλήρης ελληνική μετάφραση της συνέντευξης, όπως δημοσιεύθηκε στον σουηδικό Τύπο της εποχής.

Svenska Dagbladet 1925-02-06 

«Γιατί δεν μεταφέρεται το Πατριαρχείο στην Ελλάδα;»

Ο MOUKHBIL BEY ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΙΚΑΙΡΟ ΖΗΤΗΜΑ

Ένας διαφωτιστικός διάλογος για την τελευταία ελληνοτουρκική διένεξη.

— Η προσπάθεια της ελληνικής κυβέρνησης να φέρει το ζήτημα του Πατριαρχείου ενώπιον ενός διεθνούς οργάνου δεν αποτελεί τίποτε άλλο παρά επανάληψη των διαπραγματεύσεων που, ύστερα από δεκαοκτώ μήνες, οδήγησαν στην υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης, εξηγεί ο επιτετραμμένος της Τουρκίας στη Στοκχόλμη, Moukhbil Bey, σε συνομιλία με συνεργάτη της Svenska Dagbladet για το επίκαιρο αυτό θέμα.

Ο Moukhbil Bey, ο οποίος προσωπικά είναι ένας ενδιαφέρων και συμπαθής εκπρόσωπος της νέας Τουρκίας, προσπαθεί φυσικά να παρουσιάσει το ζήτημα υπό το ευνοϊκότερο δυνατό φως για τη χώρα του. Παρουσιάζει σε γενικές γραμμές το ενδιαφέρον αυτό ζήτημα, που έχει νομικές, θρησκευτικές και πολιτικές πτυχές, ως εξής:

Η Επιτροπή Ανταλλαγής Πληθυσμών, η οποία, όπως είναι γνωστό, αποτελείται από Τούρκους, Έλληνες και ουδέτερα μέλη, δήλωσε στη συνεδρίασή της στις 29 Ιανουαρίου ότι ο μητροπολίτης Κωνσταντίνος (Konstantin Araboglus) ανήκε στην κατηγορία των Ελλήνων που, σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λωζάννης, υπάγονταν στην ανταλλαγή πληθυσμών. Αυτό, άλλωστε, το είχε παραδεχθεί και ο ίδιος.

— Τότε ποιο είναι το αντικείμενο της διαμάχης;

— Από νομική άποψη, τίποτε άλλο παρά η εφαρμογή μιας από τις διατάξεις της Συνθήκης της Λωζάννης. Οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης γνώριζαν ήδη, όταν πριν από περίπου έναν μήνα εξέλεξαν τον Κωνσταντίνο Πατριάρχη, ότι ανήκε σε αυτή την κατηγορία.

Τον επέλεξαν, επομένως, ακριβώς επειδή, από όλους τους μητροπολίτες ή επισκόπους της Κωνσταντινούπολης, ήταν ο μόνος που η τουρκική κυβέρνηση δεν μπορούσε να αναγνωρίσει ως Πατριάρχη, καθώς δεν ήταν Τούρκος υπήκοος. Διότι, σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λωζάννης, μόνο οι Έλληνες που είχαν εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη πριν από το 1918 μπορούν να θεωρούνται Τούρκοι υπήκοοι.

Η τουρκική κυβέρνηση ζήτησε από τη διεθνή επιτροπή ειδική γνωμοδότηση, στην οποία διαπιστώνεται ότι ο Κωνσταντίνος ανήκει σε αυτή την κατηγορία Ελλήνων. Όταν, λοιπόν, ο βαλής —δηλαδή ο διοικητής— της Κωνσταντινούπολης διατάσσει την απομάκρυνση του Κωνσταντίνου πέρα από τα σύνορα της Τουρκίας, δεν κάνει τίποτε άλλο παρά να εφαρμόζει τη γνωμοδότηση της επιτροπής σε αυτό το σημείο, όπως και στα υπόλοιπα.

— Γιατί, λοιπόν, διαμαρτύρονται οι Έλληνες;

— Οι Έλληνες της επιτροπής στηρίζονται σε άλλη διάταξη της συνθήκης, η οποία ορίζει ότι το Πατριαρχείο πρέπει να παραμείνει στην Κωνσταντινούπολη, όπου βρίσκεται η ιστορική του έδρα.

Υποστηρίζουν ότι ο Πατριάρχης Κωνσταντίνος, ως ιδιώτης, υπάγεται πράγματι στη διάταξη περί ανταλλαγής πληθυσμών, αλλά με την ιδιότητά του ως Πατριάρχη υπάγεται σε διαφορετική διάταξη, συγκεκριμένα σε εκείνη που αφορά το Πατριαρχείο.

Σε αυτήν, η έννοια του Πατριαρχείου δεν μπορεί να αναφέρεται μόνο στο ίδιο το κτίριο στο Φανάρι, όπου κατοικούν οι Πατριάρχες εδώ και αιώνες, αλλά πρέπει να αφορά και το πρόσωπο.

Επομένως, ο Κωνσταντίνος μπορεί πράγματι να απομακρυνθεί ως ιδιώτης βάσει της διάταξης περί ανταλλαγής πληθυσμών, επειδή εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη μετά το 1918. Όχι όμως ως Πατριάρχης, διότι με αυτή την ιδιότητα έχει, σύμφωνα με τη συνθήκη, το δικαίωμα να θεωρεί το Φανάρι νόμιμη κατοικία του, όπως και οι άλλοι Πατριάρχες.

— Τι απαντούν οι Τούρκοι σε αυτό;

— Υποστηρίζουμε ότι το ζήτημα του Πατριαρχείου αποτελεί εσωτερική τουρκική υπόθεση, στην οποία κανείς δεν έχει δικαίωμα να αναμειχθεί.

Στη διάταξη της Συνθήκης της Λωζάννης περί ανταλλαγής πληθυσμών δεν υπάρχει ούτε λέξη που να προβλέπει ειδική μεταχείριση ενός Πατριάρχη. Ορίζεται, άλλωστε, ότι ο Πατριάρχης πρέπει να έχει τουρκική υπηκοότητα.

Τώρα η ελληνική κυβέρνηση προφανώς επιδιώκει να υποστηρίξει ότι το Φανάρι στην Κωνσταντινούπολη αποτελεί τη μόνιμη κατοικία του Πατριάρχη. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα προηγούμενο που θα επέτρεπε στους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης να εκλέγουν έναν Έλληνα ως Πατριάρχη.

Η Επιτροπή Ανταλλαγής Πληθυσμών, ύστερα από ειδική εξέταση του ζητήματος, έλαβε την ακόλουθη απόφαση:

«Ο Κωνσταντίνος, βάσει του τόπου γέννησής του και της ημερομηνίας άφιξής του στην Κωνσταντινούπολη, ανήκει στην κατηγορία των Ελλήνων που υπόκεινται στην ανταλλαγή πληθυσμών. Όσον αφορά την ιδιότητά του ως Πατριάρχη, η επιτροπή θεωρεί ότι το ζήτημα αυτό βρίσκεται εκτός της αρμοδιότητάς της».

— Ήταν ομόφωνη η επιτροπή ως προς αυτή τη γνωμοδότηση;

— Όχι, μόνο τα τουρκικά και τα ουδέτερα μέλη υποστήριξαν αυτή τη γραμμή. Οι Έλληνες αντιπρόσωποι και, τελικά, η ελληνική κυβέρνηση θέλησαν να φέρουν το ζήτημα ενώπιον του Δικαστηρίου της Χάγης, κάτι που η Τουρκία θεωρεί ανάμειξη στις εσωτερικές της υποθέσεις. Γι’ αυτό η κυβέρνηση διαμαρτυρήθηκε κατά αυτής της διαδικασίας. Υποστηρίζει ότι η ανταλλαγή πληθυσμών είναι υποχρεωτική, καθώς στη συγκεκριμένη παράγραφο δεν αναφέρεται ούτε λέξη για το Πατριαρχείο ή τον Πατριάρχη.

Όλα τα ζητήματα που αφορούν το Πατριαρχείο πρέπει να θεωρούνται εσωτερικές τουρκικές υποθέσεις. Όμως η κυβέρνηση της Αθήνας επιδιώκει, όπως είπαμε, να δημιουργήσει ένα προηγούμενο που θα της επέτρεπε να χρησιμοποιεί το Πατριαρχείο ως όργανο της πολιτικής της. Η ελληνική κυβέρνηση θέλει να έχει τον Πατριάρχη ως μέσο για την άσκηση της επιρροής της και για τις μηχανορραφίες της στην Κωνσταντινούπολη.

Όπως η Ρωσία παλαιότερα επικαλούνταν τους Αγίους Τόπους στην Παλαιστίνη για να αναμειγνύεται στις εσωτερικές υποθέσεις της Τουρκίας, έτσι και η Ελλάδα αναζητεί τώρα ένα μέσο ανάμειξης, δημιουργώντας ιερά πρόσωπα. Έχει, άλλωστε, αποδειχθεί ότι ο Πατριάρχης διατηρούσε μυστικές σχέσεις με την Ελλάδα με σκοπό μηχανορραφίες εναντίον της Τουρκίας. Η Τουρκία δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να ανεχθεί ανάμειξη στις εσωτερικές της υποθέσεις, είτε αυτή προέρχεται από το Δικαστήριο της Χάγης είτε από οπουδήποτε αλλού.

— Η τουρκική θέση είναι αρκετά σαφής και, στον βαθμό που αφορά την προσπάθεια της τουρκικής κυβέρνησης να αποτρέψει ελληνικές πολιτικές μηχανορραφίες στην Κωνσταντινούπολη, είναι απολύτως κατανοητή. Όμως για τη Δύση το ζήτημα έχει και θρησκευτική διάσταση. Ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως αποτελεί την ανώτατη κεφαλή μιας μεγάλης κοινότητας πιστών. Αυτή η Εκκλησία θέλει να έχει επικεφαλής της τον πιο άξιο.

Ο αριθμός, όμως, των Ορθοδόξων στην Τουρκία είναι πολύ μικρός σε σύγκριση με εκείνον στην Ελλάδα και στις άλλες βαλκανικές χώρες. Εάν ο Πατριάρχης πρέπει να είναι Τούρκος υπήκοος, αυτό σημαίνει ότι η μεγάλη πλειονότητα του ορθόδοξου κλήρου δεν μπορεί ποτέ να φθάσει στο ανώτατο αξίωμα της ίδιας της Εκκλησίας της.

Σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, το αξίωμα πρέπει να επιφυλάσσεται στους μητροπολίτες που είναι Τούρκοι υπήκοοι. Καθώς πλέον κανένας Έλληνας δεν μπορεί να γίνει Τούρκος υπήκοος, εκτός αν κατοικούσε στην Κωνσταντινούπολη πριν από το 1918, αυτό θα σήμαινε ότι κανένας Έλληνας, Ρουμάνος ή Σέρβος επίσκοπος δεν θα μπορούσε να γίνει Πατριάρχης. Το αξίωμα θα περιοριζόταν, επομένως, σε έναν πολύ μικρό αριθμό κληρικών που γεννήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη ή εγκαταστάθηκαν εκεί πριν από το 1918.

— Πάντοτε ίσχυε ότι ο Πατριάρχης έπρεπε να είναι Τούρκος υπήκοος.

— Αλλά πριν από το 1918 υπήρχαν περισσότεροι υποψήφιοι για να επιλέξει κανείς, καθώς η Τουρκία είχε περισσότερους Έλληνες υπηκόους στη Δυτική Θράκη και στη Σμύρνη. Στη Δύση θέλουν να εξετάζουν το ζήτημα και από καθαρά θρησκευτική σκοπιά. Ο ορθόδοξος κλήρος αποκλείεται έτσι από το ανώτατο αξίωμα της Εκκλησίας του.

— Επιτρέπει η Σουηδία σε έναν ξένο υπήκοο να γίνει Σουηδός αρχιεπίσκοπος;

— Όχι, αλλά ένας Γάλλος ή ένας Ισπανός μπορεί να γίνει Πάπας!

Ο Moukhbil Bey σκέφτεται για λίγο και στη συνέχεια λέει:

— Έχουμε προτείνει στους Έλληνες να μεταφέρουν το Πατριαρχείο στην Ελλάδα, στην Αθήνα ή σε οποιαδήποτε άλλη πόλη. Εκείνοι όμως λένε ότι η Κωνσταντινούπολη έχει ιστορική ιερότητα.

— Και έχουν κάποιο δίκιο. Ούτε το Ισλάμ μπορεί εύκολα να μεταφέρει τους ιερούς τόπους του από τη Μέκκα σε κάποιο άλλο μέρος.

— Όχι, αλλά εμείς μεταφέραμε το Χαλιφάτο: επί Ομεϋαδών στη Δαμασκό, επί Αββασιδών στη Βαγδάτη, επί Φατιμιδών στο Κάιρο και στη συνέχεια, επί Σελίμ, πάλι στην Κωνσταντινούπολη. Και στις μέρες μας ο Κεμάλ κατάργησε το Χαλιφάτο! Οι Έλληνες μπορούν να κάνουν το ίδιο!

Η απάντηση αυτή πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να θεωρηθεί τόσο αιχμηρή όσο και ριζοσπαστική. Επειδή, όμως, αρμόδιες να απαντήσουν είναι περισσότερο η Ορθόδοξη Εκκλησία και η ελληνική κυβέρνηση, αφήνουμε στον Τούρκο διπλωμάτη την τελευταία λέξη σε αυτή τη συνέντευξη, η οποία φωτίζει αρκετά καλά το ζήτημα, χωρίς βεβαίως να το εξαντλεί και στις τρεις πτυχές του.

Συντακτική ομάδα 

Δάσκαλος ελληνικών στο Borås το 1970: «Με προσέλαβαν για να μεγαλώσω τα παιδιά τους ως Έλληνες»

Μετά το σουηδικό σχολείο, το μάθημα συνεχιζόταν αυτή τη φορά στα ελληνικά. Τον Δεκέμβριο του 1970, η Borås Tidning παρουσίαζε την καθημερινότητα 24 Ελληνόπουλων στο Μπορός, που αφιέρωναν δύο ώρες κάθε απόγευμα στη γλώσσα της πατρίδας. Με δάσκαλο τον Ioannis Moustos και τη στήριξη του δήμου, η ελληνική κοινότητα φρόντιζε να διατηρήσουν τα παιδιά τους δεσμούς τους με την Ελλάδα. Για πολλούς γονείς, άλλωστε, η επιστροφή δεν ήταν απλώς μια νοσταλγική σκέψη, αλλά το σχέδιο για τα επόμενα χρόνια.

"Πολιτισμική σύγκρουση και προβλήματα στη διδασκαλία"- Borås tidning 1970-12-19

Είναι δύσκολο να επιστρέψει κανείς στην Ελλάδα χωρίς να γνωρίζει τη γλώσσα, τονίζουν οι Έλληνες του Μπορός. Πολλοί από αυτούς σκοπεύουν να επιστρέψουν στην πατρίδα έπειτα από μερικά χρόνια. Κυρίως γι’ αυτό θέλουν τα παιδιά τους να διατηρήσουν τη μητρική τους γλώσσα. Οι ίδιοι οι γονείς ήταν εκείνοι που πίεσαν για να οργανωθεί η διδασκαλία για τα Ελληνόπουλα του Μπορός. Θέλουν κάτι περισσότερο από όσα προσφέρει το σουηδικό σχολείο μέσω της ενισχυτικής διδασκαλίας, η οποία βοηθά τους μαθητές με μεταναστευτικό υπόβαθρο να προσαρμοστούν στο νέο περιβάλλον και στη νέα γλώσσα. Θέλουν τα παιδιά τους να μάθουν να μιλούν, να διαβάζουν, να γράφουν και να κάνουν αριθμητικές πράξεις στα ελληνικά και, παράλληλα, να γνωρίσουν την ελληνική ιστορία και τον πολιτισμό.

Εδώ και σχεδόν έναν χρόνο —από τα μέσα Ιανουαρίου— λειτουργούν μαθήματα ελληνικών στο Μπορός. Την ευθύνη έχει η ελληνική κοινότητα. Εκείνη οργανώνει τη διδασκαλία και εκείνη προσέλαβε τον Έλληνα δάσκαλο Ioannis Moustos.

Ο Δήμος του Μπορός στηρίζει την πρωτοβουλία. Η οικονομική επιτροπή του δήμου έχει εγκρίνει κονδύλια που ουσιαστικά καλύπτουν τον μισθό του δασκάλου. Η σχολική διοίκηση έχει παραχωρήσει αίθουσα και μέρος του απαραίτητου εκπαιδευτικού υλικού.

Μεγάλες σχολικές ημέρες

Σήμερα, 24 παιδιά παρακολουθούν μαθήματα στα ελληνικά για δύο ώρες κάθε απόγευμα, στην αίθουσα 2 του σχολείου Caroliskolan. Το προηγούμενο εξάμηνο υπήρχαν 33 μαθητές, όμως ο αριθμός μειώθηκε, καθώς ορισμένοι έφυγαν από την πόλη και άλλοι επέστρεψαν στην Ελλάδα.

Οι μαθητές φοιτούν στις τέσσερις πρώτες τάξεις της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Οι περισσότεροι συμμετέχουν επίσης στη σουηδική ενισχυτική διδασκαλία. Στα ελληνικά μαθήματα χωρίζονται σε δύο ομάδες. Οι δεκατρείς μαθητές της πρώτης και της δεύτερης τάξης αποτελούν τη μία ομάδα και οι έντεκα μαθητές της τρίτης και της τέταρτης την άλλη.

Οι σχολικές ημέρες γίνονται μεγάλες για τα Ελληνόπουλα. Δύο απογευματινές ώρες κάθε σχολική ημέρα σημαίνουν δέκα επιπλέον ώρες μαθημάτων την εβδομάδα, πέρα από το κανονικό σχολικό πρόγραμμα.

— Μερικές φορές φαίνεται ότι οι ημέρες είναι μεγάλες, λέει ο Ioannis Moustos. Τα παιδιά κουράζονται. Ίσως να μη συμμετέχουν όλα με τόσο μεγάλο ζήλο στα μαθήματα. Οι γονείς και τα παιδιά αποφασίζουν αν θα συμμετέχουν. Συχνά, καθοριστικό ρόλο παίζει η ανατροφή που θέλουν οι γονείς να δώσουν στα παιδιά τους.

Ένα νέο αλφάβητο

Συμμετέχουν σχεδόν όλα τα Ελληνόπουλα που φοιτούν στις τέσσερις πρώτες τάξεις στο Μπορός. Μόνο λίγα μένουν εκτός της διδασκαλίας. Έχουν προσκληθεί επίσης τα παιδιά από το Svaneholm και τη Fritsla. Ωστόσο, δεν έχουν έρθει. Οι δυσκολίες μετακίνησης αποτέλεσαν το μεγαλύτερο εμπόδιο.

Στην ομάδα με τους μικρότερους μαθητές, τα παιδιά μαθαίνουν κυρίως να διαβάζουν, να γράφουν και να κάνουν αριθμητικές πράξεις στα ελληνικά. Στη δεύτερη ομάδα προστίθεται η διδασκαλία της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού.

Πολλοί μαθητές βρίσκονται στη Σουηδία έξι ή επτά χρόνια και δεν έχουν φοιτήσει ποτέ σε άλλο σχολείο πέρα από το σουηδικό. Ορισμένοι ήρθαν αργότερα, ενώ κάποιοι είναι καινούργιοι αυτό το εξάμηνο.

— Είναι απολύτως σαφές ότι όσα παιδιά ξεκινούν κατευθείαν από την πρώτη τάξη στη Σουηδία τα καταφέρνουν πολύ ευκολότερα στο σουηδικό σχολείο από εκείνα που έχουν φοιτήσει μερικά χρόνια στην Ελλάδα, επισημαίνει ο δάσκαλος Ioannis Moustos.

Όσα παιδιά δεν έχουν πάει σχολείο στην Ελλάδα —δηλαδή η μεγάλη πλειονότητα— γνωρίζουν, από την άλλη, ελάχιστα για το ελληνικό αλφάβητο. Αυτό φαίνεται από τα σχόλια των μαθητών, όταν τους ζητάμε να γράψουν τα ονόματά τους για τις λεζάντες των φωτογραφιών.

— Είναι πολύ πιο εύκολο στα σουηδικά, λένε μερικά παιδιά. Είναι τόσο δύσκολο να γράφεις ελληνικά.

Ταυτόχρονα, τα πράγματα περιπλέκονται λίγο όταν ένα από τα παιδιά που ήρθαν πρόσφατα χρειάζεται βοήθεια για να γράψει το ελληνικό του όνομα στα σουηδικά. Είναι δύσκολο να έχεις δύο γλώσσες και ακόμη δυσκολότερο δύο αλφάβητα, στα οποία οι ήχοι δεν αντιστοιχούν αμέσως σε ένα συγκεκριμένο γράμμα.

Απομονωμένα — όχι

Τα παιδιά που βρίσκονται στη Σουηδία εδώ και κάποιο διάστημα μιλούν εντυπωσιακά καλά σουηδικά. Μιλούν χωρίς ξενική προφορά, βοηθούν πρόθυμα και κάνουν τους διερμηνείς όπου χρειάζεται. Ίσως αυτό να οφείλεται στο ότι, τελικά, είναι σχετικά λίγα. Για να τα καταφέρουν στις κανονικές τους τάξεις, πρέπει να γνωρίζουν σουηδικά.

Χρειάστηκαν έξι μήνες, ίσως και ένας χρόνος, μέχρι να μπορέσουν να μιλήσουν με τους Σουηδούς συμμαθητές τους, θυμούνται μερικά από τα μεγαλύτερα παιδιά.

Οι μαθητές μάς κοιτάζουν με κάποια απορία όταν τους ρωτάμε για Σουηδούς φίλους.

— Φυσικά και έχουμε Σουηδούς φίλους. Μαζί τους παίζουμε ποδόσφαιρο και μαζί τους παίζουμε γενικότερα.

Στην πραγματικότητα, κάνουν περισσότερη παρέα μαζί τους παρά με τους Έλληνες φίλους τους.

Απομονωμένος;

— Τι σημαίνει αυτό;

Μόνος, δηλαδή;

— Όχι. Μόνος; Γιατί να είναι κανείς μόνος;

Η έκπληξη των μαθητών είναι τόσο εμφανής και φαίνεται να θεωρούν τόσο αυτονόητο το να κάνουν παρέα με τους Σουηδούς, ώστε μπορεί κανείς να εμπιστευτεί τις αντιδράσεις τους: τα Ελληνόπουλα φαίνεται να έχουν προσαρμοστεί καλά στο σχολείο και στο νέο τους περιβάλλον.

Απομονωμένοι — ναι

Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα προβλήματα, επισημαίνει ο Ioannis Moustos. Από τους περίπου 500 Έλληνες που ζουν στο Μπορός, πολύ λίγοι ενήλικες γνωρίζουν σουηδικά. Ούτε καν το δέκα τοις εκατό, τολμά να εκτιμήσει. Δυσκολίες μπορεί να προκύψουν όταν τα παιδιά αρχίζουν να αισθάνονται μεγαλύτερη άνεση με τα σουηδικά παρά με τα ελληνικά.

— Οι Έλληνες είναι στην πραγματικότητα πολύ απομονωμένοι, λέει ο Ioannis Moustos. Δεν τα καταφέρνουν με τα σουηδικά και γι’ αυτό συναναστρέφονται αποκλειστικά συμπατριώτες τους. Οι γονείς έχουν πολύ μικρή επαφή με το σουηδικό σχολείο.

— Επιπλέον, ζουν με διαφορετικές παραδόσεις από τους Σουηδούς. Αυτό τους απομονώνει ακόμη περισσότερο.

— Οι περισσότεροι έρχονται στη Σουηδία για να βγάλουν χρήματα. Υπολογίζουν ότι θα επιστρέψουν έπειτα από μερικά χρόνια. Γι’ αυτό ενδιαφέρονται ιδιαίτερα να διατηρήσουν τα παιδιά τους την επαφή με τη μητρική τους γλώσσα, καθώς και με την ιστορία και τον πολιτισμό της χώρας τους. Πολλοί θα ήθελαν ασφαλώς να υπάρχουν ελληνικές τάξεις μέσα στα σουηδικά σχολεία. Τουλάχιστον εκείνοι που σκοπεύουν να επιστρέψουν στην Ελλάδα.

Τρόποι διδασκαλίας που συγκρούονται

Η αντιπαράθεση ανάμεσα στο ελληνικό και το σουηδικό στοιχείο επηρεάζει και τη δουλειά του Ioannis Moustos. Η ελληνική παιδαγωγική διαφέρει από τη σουηδική. Διαφορετική είναι η πειθαρχία στο ελληνικό σχολείο, διαφορετική και η σχολική παράδοση.

— Η σουηδική προσέγγιση είναι πιο ελεύθερη. Εμείς έχουμε άλλες παραδόσεις, έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης.

— Στο σουηδικό σχολείο οι μαθητές μαθαίνουν έναν τρόπο συμπεριφοράς και μελέτης. Στα ελληνικά μαθήματα πρέπει να μάθουν έναν άλλον. Γνωρίζω πώς γίνεται η διδασκαλία στη Σουηδία. Την έχω μελετήσει. Μεταξύ άλλων, είναι πολύ πιο ελεύθερη από την ελληνική.

— Αυτό δυσκολεύει τη δουλειά μου. Ύστερα από μια ημέρα στο σουηδικό σχολείο, οι μαθητές έρχονται εδώ και πρέπει να προσαρμοστούν στον ελληνικό τρόπο διδασκαλίας.

Ποια μέθοδος είναι καλύτερη; Ποια θα προτιμούσατε εσείς προσωπικά;

Ο Ioannis Moustos διστάζει. Το ποιον τρόπο διδασκαλίας προτιμά ο ίδιος μοιάζει να μην έχει σχέση με το ζήτημα.

— Έχω προσληφθεί από τους Έλληνες γονείς για να διδάσκω στα παιδιά ελληνικά και για να τα αναθρέψω ως Έλληνες. Επομένως, πρέπει να διδάσκω με τον τρόπο που ορίζει το ελληνικό σχολείο.

Ο ίδιος ο Ioannis Moustos έχει ελάχιστη διδακτική εμπειρία στην Ελλάδα. Ήρθε στη Σουηδία και στο Μπορός πριν από δύο χρόνια, αμέσως μετά την ολοκλήρωση των πανεπιστημιακών του σπουδών. Η μόνη διδακτική πρακτική που είχε κάνει στην Ελλάδα ήταν δοκιμαστικά μαθήματα, κατά τα οποία ο διευθυντής ή κάποιος [το υπόλοιπο της πρότασης είναι κομμένο στη φωτογραφία].

Borås tidning 1970-12-19

Συντακτική ομάδα 

1967–Ελληνικός γάμος στη Σουηδία: «Πρέπει να περιορίσουμε τη χαρά μας» – Τα ελληνικά έθιμα που δεν χωρούσαν στη νέα τους πατρίδα

 

Στις 14 Οκτωβρίου 1967, ο σουηδικός Τύπος κατέγραφε έναν ξεχωριστό ελληνορθόδοξο γάμο στην πόλη Χέσλεχολμ (Hässleholm) της νότιας Σουηδίας.

Ο Χρήστος Ρακαχόβαλης και η Ισμήνη Πραβίτα, που είχαν μεταναστεύσει στη Σουηδία μόλις έναν χρόνο νωρίτερα, ετοιμάζονταν να παντρευτούν, προσπαθώντας να διατηρήσουν τα ελληνικά έθιμα στη νέα τους πατρίδα.

Το δημοσίευμα περιγράφει τις παραδόσεις του ελληνικού γάμου, την ελληνική παροικία της περιοχής και τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι πρώτοι Έλληνες μετανάστες στη διατήρηση της ορθόδοξης πίστης τους.

Ελληνικός γάμος στο Χέσλεχολμ της Σουηδίας - 1967-10-14

Σήμερα, η εκκλησία του Χέσλεχολμ (Hässleholm) θα φιλοξενήσει έναν ελληνορθόδοξο γάμο.

Μπροστά στο ιερό θα σταθούν ο Χρήστος Ρακαχόβαλης (Christos Racahovalis) και η Ισμήνη Πραβίτα (Ismini Pravita), ενώ την τελετή θα πραγματοποιήσει ο βοηθός ιερέα Χριστόφερ Κλάσον (Christoffer Klasson) από το Κρίστιανσταντ (Kristianstad).

Πριν από τη γαμήλια τελετή θα πραγματοποιηθούν δύο βαπτίσεις.

Δυστυχώς, οι δύο νέοι Έλληνες δεν θα μπορέσουν να ζήσουν στο σύνολό τους τα παραδοσιακά έθιμα της πατρίδας τους. Δεν θα έχουμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε τις παραδόσεις σύμφωνα με τις οποίες οι συγγενείς του ζευγαριού, καθ’ οδόν προς την εκκλησία, εκφράζουν τη χαρά τους τραγουδώντας.

Ωστόσο, όταν το ζευγάρι επιστρέψει στην Ελλάδα σε μερικά χρόνια, η τελετή θα επαναληφθεί. Τότε θα έχουν την ευκαιρία να ζήσουν την αυθεντική ελληνική γιορτινή ατμόσφαιρα.

Πριν από έναν χρόνο έφτασαν στη Σουηδία ο Χρήστος Ρακαχόβαλης και η Ισμήνη Πραβίτα. Ήδη έχουν προσαρμοστεί πολύ καλά στη νέα τους πατρίδα και, έχοντας εξασφαλίσει εργασία στην επιχείρηση ενδυμάτων Nobelkläder στο Χέσλεχολμ, όλα κυλούν ευχάριστα.

Ωστόσο, ο σημερινός γάμος δεν θα είναι, δυστυχώς, η γιορτή που θα επιθυμούσαν τόσο το ελληνικό ζευγάρι όσο και η ελληνική παροικία.

«Θα πρέπει να προσπαθήσουμε να προσαρμοστούμε στις σουηδικές συνθήκες και να περιορίσουμε κάπως τη χαρά μας», δηλώνουν.

Εάν ο γάμος πραγματοποιούνταν στην Ελλάδα, ο γαμπρός και οι συγγενείς του θα ξεκινούσαν με πομπή προς το σπίτι της νύφης, τραγουδώντας και γιορτάζοντας.

Έπειτα από διάφορες συζητήσεις και προτροπές, και πάντοτε μέσα σε εορταστική ατμόσφαιρα, θα συμφωνούσαν τελικά όλοι να κατευθυνθούν πεζή προς την εκκλησία.

Καθ' όλη τη διάρκεια της διαδρομής θα έβγαζαν τα ποτά που είχαν φέρει μαζί τους, ενώ τα τραγούδια θα έδιναν σταδιακά τη θέση τους στους χορούς, στους δρόμους και στα σοκάκια.

Αυτό το κομμάτι της γαμήλιας παράδοσης δεν θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν οι κάτοικοι του Χέσλεχολμ. Θα μπορέσουν, όμως, να παρακολουθήσουν το ελληνορθόδοξο τελετουργικό μέσα στην εκκλησία.

Το ελληνικό ζευγάρι σχεδιάζει να επαναλάβει τον γάμο ύστερα από μερικά χρόνια, όταν θα έχει επιστρέψει στην Ελλάδα.

Η απουσία των γονέων τους από τον σημερινό γάμο είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι δύο νέοι δεν στενοχωριούνται τόσο πολύ για τους περιορισμούς στην τελετή.

Λίγο πριν από τη γαμήλια τελετή, η οποία θα αρχίσει στις 17:00 στην εκκλησία του Χέσλεχολμ, θα πραγματοποιηθούν δύο βαπτίσεις. Το ένα από τα δύο ζευγάρια γονέων προέρχεται από το Γκνόσε (Gnosjö).

Η έλλειψη ελληνορθόδοξων ιερέων αναγκάζει τους Έλληνες να διανύουν μεγάλες αποστάσεις προκειμένου να βαπτίσουν τα παιδιά τους.

Arbetet 1967-10-14

Συντακτική ομάδα 

1962: «Ελλάς, καλημέρα λαμπερέ ήλιε!» – Όταν η Ελλάδα μάγευε τους Σουηδούς με τον ήλιο της και τις διακοπές των 25 κορωνών!

 

Στις 16 Μαρτίου 1962, η σουηδική εφημερίδα Svenska Dagbladet φιλοξενούσε μια εντυπωσιακή τουριστική διαφήμιση για την Ελλάδα, με κεντρικό σύνθημα «Ελλάς… και καλημέρα, λαμπερέ ήλιε!».

Με μια χαρακτηριστική φωτογραφία από τη Λίνδο της Ρόδου, η διαφήμιση προσκαλούσε τους Σουηδούς να ανακαλύψουν τον ελληνικό ήλιο, τις παραλίες και τις ομορφιές της χώρας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τιμές της εποχής: 25 σουηδικές κορώνες για διαμονή σε ξενοδοχείο δεύτερης κατηγορίας με πλήρη διατροφή, ενώ το αεροπορικό εισιτήριο μετ’ επιστροφής από τη Στοκχόλμη στην Αθήνα κόστιζε 1.862 κορώνες.

Μια διαφήμιση που μας ταξιδεύει 64 χρόνια πίσω, στην εποχή που η Ελλάδα άρχιζε να καθιερώνεται ως αγαπημένος καλοκαιρινός προορισμός των Σουηδών.

Svenska Dagbladet 1962-03-16 ΕΛΛΑΣ… ΚΑΙ ΚΑΛΗΜΕΡΑ, ΛΑΜΠΕΡΕ ΗΛΙΕ!

Λίνδος, στο νησί της Ρόδου.

Αυτός είναι ο χαιρετισμός που νιώθει κανείς να τον υποδέχεται κάθε πρωί, όταν ξυπνά για μια νέα ημέρα γεμάτη εμπειρίες κατά τη διάρκεια των διακοπών του στην Ελλάδα.

Εκεί μπορεί κανείς να ξαπλώσει στον ήλιο, πάνω στην παραλία, και να αποκτήσει ένα υπέροχο μπρούτζινο μαύρισμα. Ή ίσως να πάρει μια βάρκα και να ανακαλύψει το δικό του μικρό, ιδιωτικό νησί, όπου θα μπορεί να απολαμβάνει τον ήλιο και να κολυμπά στη δική του αμμουδιά…

Για περισσότερες πληροφορίες, επικοινωνήστε με το ταξιδιωτικό σας γραφείο ή με τον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού (The Greek National Tourist Organisation), οδός Σταδίου 4, Αθήνα, Ελλάδα.

ΤΟΣΟ ΛΙΓΟ ΚΟΣΤΙΖΕΙ!

Πολυτελές ξενοδοχείο

- Μονόκλινο δωμάτιο με πλήρη διατροφή: περίπου 50 σουηδικές κορώνες.

Ξενοδοχείο δεύτερης κατηγορίας

- Μονόκλινο δωμάτιο με πλήρη διατροφή: περίπου 25 σουηδικές κορώνες.

ΤΟΣΟ ΕΥΚΟΛΟ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΦΤΑΣΕΤΕ ΕΚΕΙ!

Αεροπορικώς

- Τουριστική θέση, εισιτήριο μετ’ επιστροφής Στοκχόλμη–Αθήνα: 1.862 σουηδικές κορώνες.

Σιδηροδρομικώς

- Δεύτερη θέση, εισιτήριο μετ’ επιστροφής Στοκχόλμη–Αθήνα, χωρίς κλινάμαξα: περίπου 520 σουηδικές κορώνες.

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙΑ – ΟΛΑ ΣΕ ΕΝΑ!

Περιλαμβάνονται τα αεροπορικά εισιτήρια και η πλήρης διατροφή.

Οι τιμές είναι ενδεικτικές και ενδέχεται να διαφέρουν.

Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΑΣ ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΕΙ ΘΕΡΜΑ!

Svd 1962-03-16

Συντακτική ομάδα