Το δημοσίευμα της εφημερίδας Expressen, με ημερομηνία 8 Δεκεμβρίου 1979, αποτελεί ένα σπάνιο ντοκουμέντο από τις ημέρες της «ελληνικής δόξας» στη σουηδική πρωτεύουσα. Η άφιξη του Οδυσσέα Ελύτη στη Στοκχόλμη για την παραλαβή του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας δεν ήταν απλώς μια φιλολογική είδηση, αλλά μια στιγμή εθνικής ανάτασης που τοποθέτησε την Ελλάδα στο επίκεντρο του παγκόσμιου πολιτιστικού χάρτη.
Ανατρέχοντας σε αυτή τη συνέντευξη σήμερα, διακρίνουμε το διαχρονικό ήθος ενός δημιουργού που παρέμεινε απλός και προσηλωμένος στην ουσία, παρά τον παγκόσμιο θόρυβο. Σε μια εποχή που η δημόσια εικόνα και η υπερβολή συχνά επισκιάζουν το έργο, ο Ελύτης της Expressen μας υπενθυμίζει την αξία της πνευματικής ασκητικής. Η αναφορά του στο «μικρό διαμέρισμα των 50 τετραγωνικών» και η άρνησή του να αλλάξει τρόπο ζωής παρά τον πλούτο του βραβείου, αποτελούν ένα ηθικό μάθημα για τη σύγχρονη Ελλάδα. Ο «ποιητής του φωτός» παραμένει ο συνδετικός μας κρίκος με μια Ελλάδα που ξέρει να μετατρέπει την ταπεινότητα σε παγκόσμιο λόγο.
Expressen 1979-12-08
«Είμαι ήδη κουρασμένος…»
Της MALOU von SIVERS
Ένα πρωινό πριν από 50 ημέρες χτύπησε η πόρτα του Οδυσσέα Ελύτη. Νυσταγμένος και φορώντας πιτζάμες, άνοιξε την πόρτα.
Απ’ έξω βρισκόταν ένα ελληνικό τηλεοπτικό συνεργείο που του ανακοίνωσε ότι είχε τιμηθεί με το Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1979.
Από τότε τίποτα δεν ήταν πια το ίδιο. Οκτώ ξένα τηλεοπτικά δίκτυα, 25 ραδιοφωνικοί σταθμοί και αμέτρητοι δημοσιογράφοι περνούσαν συνεχώς από δίπλα του.
Τώρα βρίσκεται στη Στοκχόλμη. Κουρασμένος και εξαντλημένος. Δεν θέλει πλέον να συναντήσει κανέναν.
— Μου αρέσουν οι δημοσιογράφοι. Οι περισσότεροι μεγάλοι Έλληνες συγγραφείς είναι δημοσιογράφοι. Κι εγώ επίσης, λέει ο Ελύτης χαμογελώντας γενναία στα φλας των φωτογράφων.
— Ήταν δύσκολο με όλη αυτή την προσοχή. Είμαι ήδη κουρασμένος. Όμως το Νόμπελ έχει μια ιδιαίτερη παράδοση και τη σέβομαι.
«Μια μεγάλη τιμή»
Δεν είναι πως δεν χαίρεται για το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Τονίζει ότι πρόκειται για μια μεγάλη τιμή για ολόκληρο τον ελληνικό λαό.
Έπειτα ακολούθησε η μετάβαση στο Grand Hotel. Ο πυρετός των εκδηλώσεων συνεχίζεται.
Γεύματα, δείπνα και επίσημες υποχρεώσεις.
Τις ημέρες πριν από την απονομή του Νόμπελ πρέπει επίσης να τηρούνται όλοι οι κανόνες και το πρωτόκολλο.
Ο Ελύτης γίνεται πλουσιότερος κατά 800.000 κορώνες. Τι θα κάνει με τα χρήματα;
— Είναι ίσως το τελευταίο πράγμα που σκέφτηκα. Ένα αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο μου πρότεινε να αγοράσω σπίτι. Αλλά δεν σκοπεύω να το κάνω.
Ζει σε ένα μικρό δυάρι 50 τετραγωνικών μέτρων στην καρδιά της Αθήνας. Εκεί έχει ζήσει, δημιουργήσει και γράψει για πολλά χρόνια.
Όλα τα ποιητικά του έργα γεννήθηκαν σε αυτό το μικρό, ζεστό διαμέρισμα.
Εθνικό σύμβολο
— Δεν χρειάζομαι κάτι μεγαλύτερο. Σε ένα σπίτι πρέπει να υπάρχουν μόνο τα απαραίτητα πράγματα. Όπως και σε ένα ποίημα, όπου πρέπει να υπάρχουν μόνο οι απαραίτητες λέξεις.
Στη Σουηδία ο φετινός Νομπελίστας είναι γνωστός κυρίως ως «ο Έλληνας».
Στην Ελλάδα είναι ένα εθνικό σύμβολο.
Έχει γράψει περίπου δέκα βιβλία. Ίσως όχι πάρα πολλά. Όμως κάθε έργο είναι ολοκληρωμένο και άρτιο.
Μια ερωτική εξομολόγηση προς την Ελλάδα.
Θα μπορέσουν άραγε οι Σουηδοί να κατανοήσουν αυτά τα ελληνικά ποιήματα;
— Κάθε καλοκαίρι χιλιάδες Σουηδοί ταξιδεύουν στην Ελλάδα. Μπορούν με τα ίδια τους τα μάτια να δουν όσα γράφω: τη θάλασσα, το καλοκαίρι και τα ασβεστωμένα σπίτια.
Στο μικρό ξενοδοχείο όπου κάνω διακοπές, οι περισσότεροι είναι Σουηδοί.
Η ποίηση είναι σημαντική στην Ελλάδα. Υπάρχει ένας ποιητής μέσα σε κάθε Έλληνα.
— Δεν έχω ζήσει για πολύ σε άλλες χώρες. Όμως πιστεύω ότι η Ελλάδα είναι μια ιδιαίτερα ποιητική χώρα. Όταν λαμβάνω τηλεγραφήματα από μακρινά χωριά και αγρότες, τότε το καταλαβαίνω.
Το 1963 ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε το Άξιον Εστί. Είναι ίσως το πιο αγαπητό έργο του Ελύτη. Μια εξαιρετικά σημαντική και επιτυχημένη σύμπραξη.
Μέσα από τη μουσική, η ποίηση του Ελύτη έφτασε σε κάθε ελληνικό χωριό.
— Τόσο ο Θεοδωράκης όσο κι εγώ αναζητούσαμε τότε μια απελευθέρωση από τις παραδοσιακές μορφες. Εκείνος ήθελε να απομακρυνθεί από τη συμφωνική μουσική κι εγώ αναζητούσα τις ρίζες της λαϊκής παράδοσης.
Αυτό είναι συνηθισμένο στην Ελλάδα. Εκεί η ποίηση και η μουσική έχουν παντρευτεί.
Συνεχίζει να γράφει
Ο Ελύτης έχει ήδη μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες του κόσμου.
Όμως πάντα διστάζει μπροστά στις μεταφράσεις.
— Οι μεταφράσεις είναι δύσκολες. Μερικές φορές μπορεί να αμφιβάλλω ακόμη και για μία μόνο λέξη ή για μια συγκεκριμένη αίσθηση.
— Το Νόμπελ είναι μια μεγάλη τιμή. Είναι όμως και το τέλος μιας καριέρας;
— Βεβαίως είναι μεγάλη τιμή. Αλλά σε καμία περίπτωση το τέλος μιας καριέρας. Δεν είμαι καταστηματάρχης που κλείνει το μαγαζί του.
— Μετά το τέλος των εορτασμών του Νόμπελ ελπίζω να μπορέσω να ξεκουραστώ και να αρχίσω να γράφω ξανά. Έχω μπροστά μου αρκετά ποιήματα. Ένα έργο που μπορεί να μου πάρει μέχρι και οκτώ χρόνια. Εργάζομαι πολύ αργά.
Ο Οδυσσέας Ελύτης ελπίζει ότι η «θύελλα του Νόμπελ» θα κοπάσει σύντομα.
Δεν σκοπεύει να μετακομίσει ούτε να αποκτήσει μυστικό αριθμό τηλεφώνου.
Πιστεύει ότι, μόλις τελειώσει η γιορτή, η ζωή θα επιστρέψει ξανά στους παλιούς της ρυθμούς.
Σε μια ήσυχη καθημερινότητα, στο μικρό του διαμέρισμα στην Αθήνα…
 |
| Expressen 1979-12-08 |
Συντακτική ομάδα
