Δανία: Τα μυρμήγκια ίσως κρύβουν το μυστικό για μήλα χωρίς φυτοφάρμακα

   

Τα μυρμήγκια μπορούν, μεταξύ άλλων, να παράγουν αντιβιοτικές ουσίες που ενδέχεται να προστατεύσουν τα οπωροφόρα δέντρα από συγκεκριμένες ασθένειες.

Φανταστείτε ένα μικρό έντομο να μπορεί να καταστήσει περιττό τον ψεκασμό των μηλιών ενάντια σε παράσιτα και ασθένειες.

Η λύση αυτή ίσως δεν είναι τόσο μακρινή όσο ακούγεται.

Στην εκπομπή «Dyrenes Danmark», η παρουσιάστρια Vicky Knudsen μάς μεταφέρει στη φύση για να γνωρίσουμε τα ζώα που κρύβονται εκεί – ακόμη και τα πιο μικρά.

Τα μυρμήγκια, τα οποία πολλοί θεωρούν ενόχληση όταν σκαρφαλώνουν στους τοίχους των σπιτιών, διαθέτουν χαρακτηριστικά που όχι μόνο προκαλούν το ενδιαφέρον των επιστημόνων, αλλά θα μπορούσαν να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρήσιμα και στη γεωργία.

Αυτό εξηγεί ο Joachim Offenberg, ανώτερος ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Aarhus και ειδικός στα μυρμήγκια.

– Το κάθε μυρμήγκι από μόνο του είναι σχετικά «χαζό», όμως όταν εργάζονται μαζί αναπτύσσουν αυτό που ονομάζουμε συλλογική νοημοσύνη μέσα στις κοινωνίες τους, εξηγεί.

Το συγκρίνει με τον ανθρώπινο εγκέφαλο, όπου οι νευρώνες μεμονωμένα δεν διαθέτουν νοημοσύνη, αλλά όλοι μαζί δημιουργούν έξυπνες λύσεις.

«Ένα κινητό φαρμακείο αντιβιοτικών»

Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα είναι οι οπωρώνες.

Τα μυρμήγκια τρώνε πολλά από τα έντομα που επιτίθενται στα μήλα. Γι’ αυτό ο Joachim Offenberg, στο πλαίσιο της εκπομπής, μετέφερε μια ολόκληρη μυρμηγκοφωλιά σε έναν οπωρώνα.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να μεταφερθεί και η βασίλισσα, η οποία κατά τη διάρκεια της ζωής της μπορεί να παράγει περισσότερα από ένα εκατομμύριο εργάτριες.

Παρότι η φωλιά διαταράσσεται κατά τη μεταφορά, τα μυρμήγκια ξαναχτίζουν γρήγορα την κοινωνία τους και σύντομα αρχίζουν να περιπολούν πάνω στα δέντρα αναζητώντας λεία.

Η σημασία τους, όμως, δεν περιορίζεται στην κατανάλωση επιβλαβών εντόμων. Σύμφωνα με τον Joachim Offenberg, τα μυρμήγκια πιθανόν να έχουν αναπτύξει και μία ακόμη πιο χρήσιμη ικανότητα.

– Τα μυρμήγκια ζουν σε πολύ πυκνές κοινωνίες και το κάνουν αυτό εδώ και 100 εκατομμύρια χρόνια. Έχουν λοιπόν μάθει να αντιμετωπίζουν τη μετάδοση ασθενειών. Γι’ αυτό διαθέτουν έναν αδένα που δεν έχει κανένα άλλο ζώο. Ο αδένας αυτός εκκρίνει αντιβιοτικές ουσίες ευρέος φάσματος. Παράλληλα, τα μυρμήγκια έχουν πάνω στο σώμα τους βακτήρια που παράγουν επίσης αντιβιοτικές ουσίες, τις οποίες χρησιμοποιούν για να καταπολεμούν ασθένειες.

Όπως αναφέρει:

«Βλέπουμε ότι οι μηλιές που φροντίζονται από μυρμήγκια εμφανίζουν λιγότερες ασθένειες, όπως φουζικλάδιο και σήψη των μήλων.»

Με αυτόν τον τρόπο, τα μυρμήγκια λειτουργούν σαν ένα «κινητό φαρμακείο αντιβιοτικών», καθώς κινούνται πάνω στις μηλιές και αφήνουν πάνω τους αυτές τις ουσίες, εξηγεί ο Joachim Offenberg.

– Μπορούμε να δούμε ότι οι μηλιές που έχουν προστατευθεί από μυρμήγκια παρουσιάζουν λιγότερες ασθένειες, όπως φουζικλάδιο και σήψη των καρπών, λέει.

Χωρίς ψεκασμούς

Μία ακόμη ερευνήτρια που έχει αφιερώσει την καριέρα της στα μυρμήγκια είναι η βιολόγος Ida Cecilie Jensen. Έχει εκπονήσει πτυχιακή εργασία, μεταπτυχιακή διατριβή και διδακτορικό με αντικείμενο τα μυρμήγκια.

Μάλιστα, το διδακτορικό της έργο ήταν αυτό που νωρίτερα μέσα στο 2026 της χάρισε τη νίκη στον επιστημονικό διαγωνισμό «Forskerfesten 2026», που διοργανώθηκε από το DR σε συνεργασία με την εφημερίδα Dagbladet Information και το Ίδρυμα Lundbeck.

Η Ida Cecilie Jensen, όπως και ο Joachim Offenberg, έχει ερευνήσει πώς τα μυρμήγκια μπορούν να αποτελέσουν μια οικολογική εναλλακτική στα φυτοφάρμακα για την καλλιέργεια φρούτων.

Σήμερα διατηρεί τη δική της επιχείρηση, μέσω της οποίας νοικιάζει μυρμηγκοφωλιές με συνδρομή σε οπωρώνες.

– Μόλις εγκατασταθούν οι μυρμηγκοφωλιές, δεν χρειάζεται πλέον να κυκλοφορεί κανείς με μηχανήματα και να ψεκάζει. Τα μυρμήγκια κάνουν όλη τη δουλειά.

Ωστόσο, τα μυρμήγκια χρειάζονται περισσότερη ενέργεια από αυτή που παίρνουν από τα έντομα που τρώνε. Γι’ αυτό η Ida Cecilie Jensen έχει τοποθετήσει ειδικές ποτίστρες με ζαχαρόνερο, από τις οποίες μπορούν να παίρνουν επιπλέον ενέργεια.

– Εκτός από το ότι τα μυρμήγκια τρώνε πολλά διαφορετικά έντομα, υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι ακόμη και μόνο η μυρωδιά τους μπορεί να βοηθήσει στο να κρατηθούν μακριά διάφορα επιβλαβή έντομα.

– Αυτό είναι επίσης κάτι που ερευνούμε, προκειμένου να διαπιστώσουμε πόσο ισχυρή μπορεί να είναι αυτή η μυρωδιά και σε ποιον βαθμό μπορεί να αποτρέπει τα παράσιτα, αναφέρει στην εκπομπή «Dyrenes Danmark».

Συντακτική ομάδα