Στις 3 Ιουλίου 1980, η σουηδική εφημερίδα Aftonbladet δημοσίευσε ρεπορτάζ της Ανέτ Κούλενμπεργκ από το Hallunda Center, ένα προάστιο της Στοκχόλμης. Το άρθρο καταγράφει την καθημερινότητα κυρίως Ελλήνων μεταναστών που εργάζονται ως καθαριστές, τις δυσκολίες με τα ενοίκια και την εργασία, καθώς και το αίσθημα κοινωνικής απομόνωσης. Μέσα από προσωπικές μαρτυρίες, σκιαγραφείται η ζωή της ελληνικής μεταναστευτικής κοινότητας στη Σουηδία στις αρχές της δεκαετίας του 1980.
Aftonbladet 1980-03-07
Ανέτ Κούλενμπεργκ
Προχθές συναντώ έναν πολιτικό που λέει:
Έχουμε έλλειμμα σε οτιδήποτε μπορεί να έχει έλλειμμα.
Στην Aftonbladet γράφουμε με μαύρους τίτλους για αυξήσεις τιμών, για μια απειλητική γενική απεργία. Πηγαίνω στο κέντρο της Hallunda για να μάθω το κλίμα, τι λέγεται.
Από όλα τα προάστια γύρω από το κέντρο της Στοκχόλμης, ίσως η Hallunda να είναι το πιο παράξενο.
Εκεί υπάρχει μια εσωτερική πλατεία όπου κάνει ζέστη όλο τον χρόνο και όπου μπορεί κανείς να πιει καφέ. Δεν χρειάζεται κάτι περισσότερο για να δημιουργηθεί μια κάποια κοινωνική ζωή. Γύρω από την πλατεία υπάρχουν καταστήματα που πουλούν όλα όσα δεν χρειάζεται κανείς: χλοοκοπτικές μηχανές για 3.000 κορώνες ή ποτήρια που λέγονται Noblesse.
Στη μέση της πλατείας υπάρχει μια μικρή σκηνή με την πινακίδα: «Απαγορεύεται να κάθεστε στη σκηνή». Εκεί μπορεί κανείς να καθίσει. Η σκηνή είναι γεμάτη κόσμο, κυρίως παιδιά.
Δίπλα στη σκηνή υπάρχει ένα καφέ — ένα κιόσκι όπου μπορεί κανείς να αγοράσει καφέ και πιροσκί. Τα τραπέζια είναι γεμάτα και σχεδόν όλοι όσοι κάθονται εκεί είναι μετανάστες.
Όταν φτάνω γύρω στις 12, όλα τα τραπέζια είναι κατειλημμένα. Κυρίως Έλληνες πίνουν καφέ. Μιλάω με τον Αναστάσιο, τον Δημήτρη, τον Μιχαήλ και άλλους.
Λένε: Οι Σουηδοί νομίζουν ότι δεν δουλεύουμε. Επειδή μερικές φορές ερχόμαστε εδώ ήδη από τις 9 το πρωί και πίνουμε καφέ. Μας βλέπουν να καθόμαστε εδώ, μερικές φορές για ώρες μέσα στη μέρα. Όμως αυτό είναι στην πραγματικότητα το μόνο μέρος όπου μπορούμε να συναντιόμαστε.
ΟΛΟΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘΑΡΙΣΤΕΣ
Όλοι οι Έλληνες είναι καθαριστές. Και σχεδόν όλοι αρχίζουν στις πέντε το πρωί και δουλεύουν μέχρι τις 9. Μετά ξαναρχίζουν το απόγευμα και δουλεύουν άλλες τέσσερις ή πέντε ώρες.
«Εσύ που είσαι από την Aftonbladet, γράψε για το πώς ανεβαίνουν τα ενοίκια εδώ έξω, στο Norsborg και στη Hallunda», λέει ο Δημήτρης. «Γράψε ότι δεν κάνουν ποτέ επισκευές στη Lukasevägen. Δεν έρχονται ούτε να δουν, παρόλο που έχω τηλεφωνήσει εκατό φορές».
«Πόσο είναι το ενοίκιο;»
«Τώρα είναι 1.400. Αλλά το 1977 — πριν τρία χρόνια — ήταν 980 κορώνες».
Μιλάμε για την ανεργία. Για το πώς είναι να πρέπει συνεχώς να τηρείς ωράρια σε πολλά διαφορετικά μεροκάματα και μετά να κρατάς το σπίτι όταν οι Ελληνίδες σύζυγοι φεύγουν για τις δουλειές τους στην καθαριότητα.
Ο Δημήτρης σηκώνεται. «Πρέπει να πάω σπίτι τώρα», λέει. «Τα παιδιά μου γυρίζουν από το σχολείο. Το ένα στις δύο, το άλλο στις δυόμισι και το τρίτο στις τρεις και τέταρτο. Πρέπει να τους μαγειρέψω».
«Είμαι μάλλον ο μόνος από εμάς που δεν δουλεύει αυτή τη στιγμή», λέει. «Είμαι σε αναρρωτική άδεια μετά από έμφραγμα. Ο γιατρός είπε: Τρέχεις και αλλάζεις βάρδιες υπερβολικά. Και καπνίζεις κιόλας».
Ο Αναστάσιος λέει: «Η ζωή στη Σουηδία είναι θλιβερή. Ζω με το ρολόι. Είναι μόνο καθαριότητα. Και μετά σπίτι το βράδυ και τηλεόραση».
«Ζούμε εδώ και νοσταλγούμε την πατρίδα», λέει ένας Έλληνας που δεν θέλει να πει το όνομά του. «Το ενοίκιο ανεβαίνει. Όλα ακριβαίνουν. Στη Σουηδία όλα είναι χρήμα. Οι καπιταλιστές κυβερνούν. Δεν θέλουν να πληρώνουν φόρους».
Ο ανώνυμος Έλληνας λέει: «Προσπάθησα να βρω κάτι άλλο εκτός από δουλειά στην καθαριότητα, αλλά δεν γίνεται. Πηγαίνουν στο ταμείο ασφάλισης και βλέπουν ότι έχω αρρωστήσει. Έχω πάθει πνευμονία οκτώ φορές».
«Μάλλον νομίζουν ότι είμαι πολύ μεγάλος. Οι καπιταλιστές θέλουν δυνατή εργατική δύναμη. Είναι όπως στην Αμερική».
ΝΕΚΡΑ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΕΝΝΙΑ
Κοιτάζω πάνω από τον ώμο του και βλέπω μερικούς από τους λίγους Σουηδούς που κάθονται στο καφέ. Κυρίως συνταξιούχοι. Ένας άντρας χτυπάει επανειλημμένα το μπράτσο του.
Ύστερα σκύβει και στηρίζει το κεφάλι του στα χέρια. Όποιος τον δει πρέπει να αναρωτηθεί για τον πόνο του.
«Δεν υπάρχει κουλτούρα για εμάς σε αυτή τη χώρα», μου λένε οι Έλληνες. «Αυτό το καφέ, που στην πραγματικότητα ανήκει σε έναν Τούρκο, είναι το μόνο μέρος όπου μπορούμε να συναντιόμαστε. Πες μου όμως ένα μέρος όπου θα μπορούσαμε να πάμε μετά τη δουλειά το βράδυ για έναν καφέ ή ένα ποτήρι κρασί. Ένα φτηνό μέρος».
Κοιτάζω γύρω μου. Στο κέντρο της Hallunda είναι νεκρά μετά τις εννιά το βράδυ, όταν οι Έλληνες επιτέλους τελειώνουν τη δουλειά. Μπροστά από την Handelsbanken περιφέρονται τρεις νεαροί φύλακες με μωβ στολές. Βρίσκομαι σε έναν τόπο που, παρ’ όλα αυτά, βιώνεται ως όαση — η μοναδική όαση — από μια μεγάλη ομάδα μεταναστών.
Σε ένα διπλανό τραπέζι κάθεται ένας Γιουγκοσλάβος μόνος. Είναι σε αναρρωτική άδεια εδώ και πολύ καιρό.
«Είμαι 40 χρονών και δεν αντέχω να δουλέψω», λέει. «Αρρώστησα δουλεύοντας με χημικά. Τώρα είμαι πολύ λυπημένος και αγχωμένος. Η ζωή μου είναι πολύτιμη. Αυτό θέλω να πω».
Έξω μιλάω με μια γυναίκα που περνά την πλατεία με τα τέσσερα παιδιά της.
«Ο άντρας μου είναι Έλληνας», λέει και χαμογελά.
Συντακτική ομάδα
